Από την ουρά του σουπερμάρκετ μέχρι τα κοινωνικά δίκτυα, η καθημερινότητά μας μοιάζει όλο και περισσότερο με καβγά που περιμένει την αφορμή του. Εχει πράγματι αυξηθεί η επιθετικότητά μας; Ή μήπως η διαρκής έκθεσή μας στα ξεσπάσματα των άλλων μας κάνει να αισθανόμαστε ότι όλοι βρίσκονται στα πρόθυρα έκρηξης; Το «καλημέρα» εξακολουθεί να χρησιμοποιείται, αλλά σε ορισμένες περιστάσεις μοιάζει με προοίμιο βομβαρδισμού. «Καλημέρα, αλλά είναι παρκάρισμα αυτό;», «Καλημέρα, αλλά εμείς εδώ περιμένουμε, αν δεν το προσέξατε» – με το «αλλά» να κόβει σαν λαμαρίνα.
Για να ξεσπάσει ένας καβγάς αρκούν ελάχιστα: ένα καρότσι που έκλεισε τον διάδρομο στο σουπερμάρκετ, ένα αυτοκίνητο που δεν ξεκίνησε αρκετά γρήγορα, μια διαφορετική γνώμη για οτιδήποτε. Στην αμερικανική έρευνα National Customer Rage Survey του 2025, που διεξήγαγε η Customer Care Measurement & Consulting σε συνεργασία με το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, συμμετείχαν 1.000 άνθρωποι.
Από όσους αντιμετώπισαν πρόβλημα με προϊόν ή υπηρεσία, το 64% δήλωσε ότι ένιωσε οργή και το 50% ότι ύψωσε τη φωνή για να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του, ένα ποσοστό-ρεκόρ στη συγκεκριμένη σειρά ερευνών. Οι δυσλειτουργίες, η ταλαιπωρία, η αίσθηση ότι κανείς δεν αναλαμβάνει ευθύνη γεννούν πράγματι αγανάκτηση. Από την αγανάκτηση, ωστόσο, μέχρι την προσβολή κάποιου που μπορεί να μην ευθύνεται καν για το πρόβλημά μας μεσολαβεί μια απόσταση που συχνά διανύουμε με εντυπωσιακή ταχύτητα. Εμείς, άλλωστε, δεν είμαστε ποτέ αγενείς.
Είμαστε απλώς κουρασμένοι. Δεν φωνάξαμε, χρειάστηκε να γίνουμε σαφείς. Δεν προσβάλαμε κανέναν, είπαμε τα πράγματα με το όνομά τους. Είχαμε απλώς μια «δύσκολη Δευτέρα». Στο Διαδίκτυο όμως η «δύσκολη Δευτέρα» διαρκεί πλέον επτά ημέρες την εβδομάδα. Μπαίνεις για να βρεις συνταγή για φακές και παρακολουθείς εμφύλιο για το αν βάζουμε ξίδι ή όχι. Από το «δεν συμφωνώ με αυτό που γράφετε» φτάνουμε στο «φαίνεται αμέσως τι κουμάσι είσαι», προτού καταλάβουμε καλά-καλά τι εννοεί ο άλλος.
Στοιχεία της Eurostat για το 2025 έδειξαν ότι το 42,3% των χρηστών του Διαδικτύου ηλικίας 16-74 ετών στην ΕΕ είχε συναντήσει μηνύματα που θεωρούσε εχθρικά και υποτιμητικά – το ποσοστό βασίζεται στις 20 χώρες για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα. Τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν από μόνα τους αύξηση της επιθετικότητας, δείχνουν όμως πόσο συχνά η εχθρότητα εμφανίζεται στις οθόνες μας.
Οι οθόνες, άλλωστε, αντανακλούν και τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόμαστε εκτός Διαδικτύου: Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 στο «Nature Human Behaviour», με 15.202 συμμετέχοντες από 30 χώρες, διαπίστωσε ότι σε όλες τις χώρες όσοι παραδέχονταν περισσότερη εχθρική συμπεριφορά στις διαδικτυακές πολιτικές συζητήσεις δήλωναν περισσότερη εχθρική συμπεριφορά και στις συζητήσεις πρόσωπο με πρόσωπο.
Το εύρημα υποδεικνύει μια συνέχεια ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο διαφωνούμε πίσω από το πληκτρολόγιο και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον άλλον όταν τον έχουμε απέναντί μας. Ο άνθρωπος που πληκτρολογεί έξαλλος έχει προσδοκίες και απογοητεύσεις. Ομως και ο συνάνθρωπος που υφίσταται το ξέσπασμά του μπορεί να κουβαλά τις ίδιες απογοητεύσεις. Πόσο εύκολα τον υποχρεώνουμε να πληρώσει για όλη μας τη δυσθυμία, επειδή έτυχε να βρεθεί για μερικά δευτερόλεπτα στον δρόμο μας! Τις προάλλες, φίλη μού είπε: «Εβρισα σήμερα έναν στο σουπερμάρκετ όσο δεν έχω βρίσει άνθρωπο! Το καταευχαριστήθηκα, όμως! Ξαλάφρωσα!». «Τι σου έκανε;». «Αν σου πω πως δεν θυμάμαι, θα το πιστέψεις;». Ναι.
ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ
