Της Έλενας Κουντουράκη*
Βλέποντας τα φετινά στοιχεία και τις πρώτες προβλέψεις για την τουριστική σεζόν, η εικόνα δείχνει παρόμοια με πέρυσι – ίσως λίγο καλύτερη, ίσως και λίγο χειρότερη. Όμως, όλα είναι εξαιρετικά ρευστά. Η απώλεια της ισραηλινής αγοράς, λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, ενδέχεται να στερήσει από τη χώρα περίπου 500.000 αφίξεις, και το πιθανό ντόμινο από γεωπολιτικά γεγονότα στην ευρύτερη περιοχή παραμένει μια απειλή που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Ακόμη και χωρίς απρόοπτα, είναι λογικό ο αριθμός των τουριστών να σταθεροποιηθεί σύντομα – στα 40 εκατομμύρια επισκέπτες (συμπεριλαμβανομένης της κρουαζιέρας), αριθμός εξαιρετικά υψηλός αν αναλογιστεί κανείς ότι μόλις το 2019 βρισκόμασταν στα 33 εκατομμύρια. Ο τουρισμός, ωστόσο, δεν είναι μια γραμμική πορεία προς τα πάνω. Το παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον, με την Ευρώπη να φλερτάρει με ύφεση, δεν αφήνει πολλά περιθώρια για αδιάκοπη τουριστική ανάπτυξη.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι: είναι πρόβλημα αν ο τουρισμός «φρενάρει»;
Η απάντηση είναι ναι – αν έχουμε βασίσει την οικονομία μας σχεδόν αποκλειστικά σε αυτόν. Ναι – αν κάθε χρόνο στηριζόμαστε στο «εύκολο» εισόδημα του τουριστικού ρεύματος. Όμως τίποτα δεν κρατάει για πάντα. Η Ελλάδα πρέπει να περάσει από το μοντέλο της ποσοτικής ανάπτυξης στο μοντέλο της ποιοτικής διατήρησης και, ει δυνατόν, αναβάθμισης.
Δεν είναι οι αριθμοί των αφίξεων που κάνουν τη διαφορά, αλλά η εμπειρία και η κατανάλωση ανά επισκέπτη. Έχουμε φτάσει στο σημείο να μην αντέχουν άλλο οι υποδομές μας και, παράλληλα, να απωθούμε επισκέπτες υψηλού εισοδήματος λόγω χαμηλής ποιότητας υπηρεσιών ή εξωπραγματικών τιμών.
Η ευθύνη για τη στροφή αυτή είναι συλλογική. Το κράτος –κεντρική διοίκηση και ΟΤΑ– έχει τον πρώτο λόγο, γιατί ορίζει το πλαίσιο λειτουργίας: καθαριότητα, πολεοδομία, υποδομές, δημόσιοι χώροι. Όταν ένα νησί βρωμάει, έχει κυκλοφοριακό χάος και χυδαία ηχορύπανση, όσα πεντάστερα και αν χτιστούν, δεν σώζεται η εικόνα.
Δυστυχώς, πολλά τουριστικά μέρη έχουν ξεπεράσει ήδη το όριο φέρουσας ικανότητάς τους. Η άναρχη δόμηση, η έλλειψη σχεδιασμού και η περιβαλλοντική καταστροφή υπονομεύουν το ίδιο το προϊόν που πουλάμε. Η Σαντορίνη είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα: υψηλότατες τιμές, χαμηλές αποδόσεις, περιβαλλοντική πίεση και –τελικά– πτώση στη ζήτηση. Δεν φταίνε οι σεισμοί, φταίμε εμείς.
Οι επιχειρηματίες του τουρισμού έχουν μερίδιο ευθύνης. Σε εποχές υπερ-ζήτησης, πολλοί ξέφυγαν στις τιμές, χωρίς να αναβαθμίσουν τις υπηρεσίες τους αναλόγως. Αυτό, όμως, είναι κοντόφθαλμο. Ο ταξιδιώτης του 2025 έχει πολλές εναλλακτικές και δεν συγχωρεί. Θέλει αυθεντικότητα, ποιότητα και σεβασμό στον τόπο που επισκέπτεται.
Κάποιοι λένε πως η αγορά αυτορυθμίζεται. Πράγματι, αν η Σαντορίνη ακριβύνει υπερβολικά και γεμίσει αρνητικές κριτικές, θα φτηνύνει. Όμως, αν στο μεταξύ έχει πληγεί ανεπανόρθωτα το φυσικό της τοπίο, τι θα μείνει να «πουλήσουμε» στο μέλλον;
Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι άλλο από τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη. Αυτό σημαίνει:
-
σεβασμός στο περιβάλλον,
-
αυστηροί κανόνες για τη δόμηση,
-
επενδύσεις σε υποδομές,
-
ειλικρινής συνεργασία κράτους και ιδιωτών.
Χρειαζόμαστε στρατηγική, όχι αυτόματο πιλότο. Ο τουρισμός ήταν και παραμένει εθνικό μας πλεονέκτημα. Αν θέλουμε να συνεχίσει να είναι, πρέπει να τον προστατεύσουμε – από τους ίδιους μας τους εαυτούς.
Έλενα Κουντουράκη*
Καθηγήτρια-Δημοσιογράφος
