Έντονη τουρκική διπλωματία στη Μέση Ανατολή

3

Του Νικήτα Σίμου 

Από τον περασμένο χρόνο η Τουρκία έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια βελτίωσης των σχέσεων της με το Ισραήλ, τις μοναρχίες του Κόλπου, και την Αίγυπτο, επιδιώκοντας την αναβάθμιση της εξωτερικής πολιτικής της στην περιοχή. Ακόμη η εντονοποίηση των τουρκικών διπλωματικών ενεργειών στην τρέχουσα συγκυρία μπορεί να αποδοθεί και στην επιθυμία της Άγκυρας να παίξει τον ρόλο μείζονος σταθεροποιητή στην Α. Μεσόγειο, μετά την διατάραξη των ισορροπιών στην Ουκρανία και τη Μαύρη Θάλασσα.

Όπως φαίνεται, το κλίμα εμπιστοσύνης μεταξύ Τουρκίας-Ισραήλ,  παγιώνεται με συνεχείς βελτιώσεις, το οποίο είναι πρόθεση και των δύο μερών, με θετικές επιπτώσεις στις ισορροπίες στην περιοχή. Αξιοσημείωτο ακόμη είναι το τελευταίο ταξίδι του Τούρκου προέδρου στην παραλιακή πόλη της Τζέντα στην Ερυθρά Θάλασσα, στις 28/4/22, μετά από χρόνια εντάσεων, όπου συνάντησε τον Σαουδάραβα βασιλέα και τον διάδοχο του Σαουδικού θρόνου. Η συνάντηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο ρόλος της Σ. Αραβίας είναι καθοριστικός για τις ισορροπίες στη Μ. Ανατολή.

Ισραήλ: Όχι πλέον ανταγωνιστής της Άγκυρας

Η θετική εξέλιξη των Τούρκο-Ισραηλινών σχέσεων μετά την επίσκεψη του Ισραηλινού προέδρου στην Άγκυρα τον Μάρτιο συνεχίζεται.  Πριν δύο εβδομάδες κάποια γεγονότα ήρθαν να επιβεβαιώσουν αυτή την τάση. Η Τουρκία καταδίκασε τις τρομοκρατικές επιθέσεις σε πόλεις του Ισραήλ, τον περασμένο Μάρτιο και Απρίλιο, ενώ η ανταπόκρισή της στα γεγονότα του ραμαζανιού ήταν συγκρατημένη σε σχέση με το παρελθόν, όταν ασκούσε έντονη κριτική. Ακόμη, υπήρξαν πληροφορίες στα μέσα για την απέλαση αριθμού στελεχών της Χαμάς από την Τουρκία. Το ζήτημα των επιθέσεων της Χαμάς, οι οποίες ενορχηστρώνονταν επί τουρκικού εδάφους, ήταν σημείο έντονης τριβής για χρόνια μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Σημαντική ακόμη θα είναι η αναμενόμενη επίσκεψη του Τούρκου υπουργού ενέργειας στο Ισραήλ προς το τέλος του Μαΐου, όπου πιθανότατα θα θιγεί μεταξύ άλλων και η μεταφορά του ισραηλινού φυσικού αερίου στην Τουρκία προς παραπέρα προορισμούς, σχέδιο η έκβαση του οποίου πιθανότατα θα δημιουργήσει ένα νέο ενεργειακό status quo στην Α. Μεσόγειο.

Σημείο καμπής στις Τουρκο-Σαουδικές σχέσεις

Η προ δυο εβδομάδων επίσκεψη Ερντογάν στην Τζέντα, είναι μέρος του σχεδίου της Άγκυρας να προσεγγίσει τους προηγούμενους ανταγωνιστές της και να αποκλιμακώσει την ένταση στην περιοχή. Από την άλλη πλευρά αυτή η επίσκεψη είναι απογοητευτική για τους υποστηρικτές της Αραβική Άνοιξης και τις ακραίες ισλαμιστικές ομάδες, οι οποίες στηρίζονται από την Τουρκία. Πάντως η μεταφορά της εκδίκασης της υπόθεσης Κασόγκι από τα τουρκικά στα σαουδικά δικαστήρια, ένα ακόμη δείγμα της πολιτικοποίησης του τουρκικού νομικού συστήματος, προσμετρήθηκε ως εξαιρετικά θετική εξέλιξη από τους Σαουδάραβες.

Αν και η χειροτέρευση της τουρκικής οικονομίας –υποτίμηση της λίρας 44% έναντι του δολαρίου το 2021 και ετήσιος πληθωρισμός 61% τον Μάρτιο– είναι από τους κύριους παράγοντες που καθορίζουν την εξωτερική πολιτική της Άγκυρας για αποκλιμάκωση των εντάσεων, το τούρκο-σαουδικό εμπόριο είναι μέτριο και δεν εκτιμάται να βελτιωθεί δραματικά μετά την άτυπη άρση του σαουδικού εμπάργκο σε τουρκικά προϊόντα. Ίσως θα είναι σημαντικότερη μια συμφωνία SWAP μεταξύ των κεντρικών Τραπεζών Τουρκίας και Σ. Αραβίας, η οποία θα μπορούσε να στηρίξει τη λίρα. Γεωπολιτικά, η θέση των δύο κρατών  απέναντι στο Ιράν είναι αντικείμενο σκέψης, καθώς η Σ. Αραβία αντιτίθεται σφοδρά στο καθεστώς της Τεχεράνης, ενώ η θέση της Τουρκίας είναι εφεκτικότερη λόγω της κοινής παρουσίας και ισορροπίας στην Συρία της ίδιας και του Ιράν και παλαιότερης επ’ αυτού συμφωνίας τους με την Ρωσία.

Η σχέση Τουρκίας – Σ. Αραβίας είναι ακόμη εύθραυστη και η πορεία της θα κριθεί από το εάν θα υπάρξει ανταποδοτική επίσκεψη του Σαουδάραβα βασιλέα στην Άγκυρα.

Εξομάλυνση σχέσεων Άγκυρας και Καΐρου

Μετά το πραξικόπημα το οποίο έφερε στην εξουσία τον Α. Σίσι η Άγκυρα έχει υπάρξει από τους κυριότερους επικριτές του και οι διαφορές Άγκυρας – Καΐρου πολλές φορές είχαν πάρει και μια τοπική διάσταση ιδιαίτερα στην Α. Μεσόγειο και τη Λιβύη. Η εξομάλυνση των σχέσεων με την Αίγυπτο είναι ένα επιπλέον βήμα για να σταματήσει η απομόνωση της Τουρκίας και να προχωρήσει η χώρα σε νέες συνεργασίες στην περιοχή. Από την άλλη πλευρά η Αίγυπτος επιθυμεί η Άγκυρα να μειώσει την υποστήριξή της προς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και η ίδια να αναβαθμίσει τον ρόλο της στην περιοχή, καθώς δεν είχε συμμετάσχει στις συμφωνίες του Αβραάμ. Αν και αρκετές φορές Άγκυρα και Κάϊρο έχουν αναγγείλει θετικά αποτελέσματα συμφωνιών, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους από την παρουσία της Τουρκίας στη Λιβύη, στη Σομαλία και πρόσφατα στην Αιθιοπία. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι οι δύο χώρες χαρακτηρίζονται από αμοιβαία καχυποψία, καθώς τα γεωπολιτικά συμφέροντά τους δεν συμβαδίζουν, αν και οι οικονομικές σχέσεις τους πηγαίνουν πολύ καλά. Στο πλαίσιο αυτό ο ουσιαστικός διάλογος μεταξύ τους περιορίζεται σημαντικά.

Πέρα όμως από τις παραπάνω προσπάθειες εξομάλυνσης των σχέσεων της Τουρκίας με τις χώρες της Α. Μεσογείου και του Κόλπου το μεγαλύτερο μέρος της διπλωματικής προσπάθειας της Άγκυρας απορροφά η διαμεσολάβηση στον Ουκρανικό πόλεμο. Αναμφίβολα η δραστηριότητα αυτή επανέφερε την Τουρκία στο διεθνές πολιτικό προσκήνιο και ισχυροποίησε την τουρκική ηγεσία και την εικόνα της, για παραπέρα πρωτοβουλίες.

* Ο κ. Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός αναλυτής                   
CAPITAL.GR

Ακολουθήστε το Entospolis στο Facebook