Οι κινήσεις της Αγκυρας

γράφει ο Κώστας Υφαντής*
* Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Η τουρκική ρητορική θα παραμείνει στα ίδια τοξικά μοτίβα, για να μας υπενθυμίζει άμεσα ή έμμεσα ότι η απειλή χρήσης στρατιωτικής βίας παραμένει βασικό στοιχείο της τουρκικής στρατηγικής προσέγγισης στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο. Θα συνεχίσει να απειλεί και αν δεν υπάρξει κάποια δραματική εξέλιξη ή δυναμική παρέμβαση εκείνων που έχουν την ισχύ να παρέμβουν, η εκ νέου de facto παραβίαση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων κατά το πρότυπο που ακολούθησε στην Κύπρο τελικά θα προκαλέσει ένα νέο γύρο κρίσης.

Μετά από τρεις μήνες είναι σχετικά εύκολο να αντιληφθεί κανείς τη λογική της Τουρκίας σε στρατηγικό, αλλά και σε τακτικό επίπεδο. Στην πραγματικότητα τίποτε δεν έχει αλλάξει. Η συμπεριφορά της γείτονος διαμορφώνεται από σταθερές αντιλήψεις και επιδιώξεις και εξελίσσεται στη βάση συγκεκριμένων σταθμών στο καλεντάρι της διεθνούς πολιτικής. Τα όρια των ελληνικών αντοχών θα δοκιμάζονται συνεχώς.

Ως προς το πρώτο, για να κατανοήσει κανείς την τουρκική στρατηγική δεν πρέπει να ξεχνά την κουλτούρα ασφάλειας που χαρακτηρίζει τις ομάδες που λαμβάνουν αποφάσεις σε αυτό το επίπεδο στην Αγκυρα, η οποία διαμορφώνεται σε τέσσερις οργανικά συνδεδεμένους βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά την «κοσμοθεωρία της Γαλάζιας Πατρίδας» και την αυτοαντίληψη για τα «δικαιώματα» της χώρας στο περιφερειακό σύστημα της ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής, της Μαύρης Θάλασσας και του Καυκάσου. Ο δεύτερος έχει να κάνει με τη βεβαιότητα ότι η ισορροπία ισχύος με την Ελλάδα έχει ανατραπεί υπέρ της Τουρκίας σε όλα τα επίπεδα και η αποτρεπτική ικανότητα της πρώτης έχει συρρικνωθεί. Ο τρίτος αφορά την ετοιμότητα για επίδειξη και χρήση της στρατιωτικής της ισχύος. Η Τουρκία, εθισμένη από τη σχετική ατιμωρησία με τη οποία έχει αντιμετωπιστεί η στρατιωτική της εμπλοκή στο Ιράκ, τη Συρία, τη Λιβύη και στον Καύκασο, προσπαθεί να αναγκάσει την Αθήνα να υποχωρήσει μπροστά στις τουρκικές θέσεις. Βεβαίως, σε όλες τις περιπτώσεις η τουρκική στρατιωτική εμπλοκή είναι εξαιρετικά περιορισμένη, χαμηλού ρίσκου και με έντονη την αγωνία να μην υπάρξουν απώλειες. Τέλος, το καθεστώς Ερντογάν αντιμετωπίζει και θέλει να καταστήσει την Ελλάδα χώρα περιορισμένων δικαιωμάτων και περιορισμένης κυριαρχίας. Δεν αναγνωρίζει στα ελληνικά νησιά κανένα δικαίωμα εκτός από αιγιαλίτιδα ζώνη 6 ναυτικών μιλίων. Και αν στην περίπτωση των μεγάλων ελληνικών νησιών του αιγαιακού χώρου είναι ίσως διατεθειμένη να συζητήσει, στην περίπτωση του συμπλέγματος του Καστελλόριζου η Τουρκία δεν θέλει απολύτως καμία συζήτηση, ούτε καν σε επίπεδο διερευνητικών επαφών. Είναι προφανές ότι δεν θέλει να αποδεχθεί την πρόβλεψη του Δικαίου της Θάλασσας ότι τα νησιά έχουν δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ – και το Καστελλόριζο είναι κομβικής σημασίας για την τουρκική επιδίωξη. Η Αθήνα «οφείλει» να συμμορφωθεί και να αποδεχθεί την τουρκική θέση. Η ρητορική των τελευταίων ημερών παραπέμπει ευθέως σε απαίτηση «φιλανδοποίησης» της Ελλάδας. Η Αγκυρα ενοχλείται από το ελληνικό εξοπλιστικό πρόγραμμα, ενοχλείται από τις διπλωματικές πρωτοβουλίες, συνεργασίες και συμμαχίες της Αθήνας, ενοχλείται από την αποτελεσματική φύλαξη χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων, κουνά το δάχτυλο και προειδοποιεί για τις επισκέψεις Ελλήνων αξιωματούχων στα νησιά και απειλεί με «τιμωρία». Και όλα αυτά με την αυταπάτη μιας μεγάλης δύναμης με την οποία οφείλουν όλοι στην περιοχή να ευθυγραμμιστούν.

Ως προς το δεύτερο, η τουρκική τακτική φαίνεται να κινείται στη βάση συγκεκριμένων χρονικών όρων-δεικτών. Δεν απαντά στην πρόσκληση για τον επόμενο γύρο των διερευνητικών. Προσπαθεί να κρατήσει όμηρο την ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου. Πιθανότατα δεν θα έχουμε καμία μείζονα εξέλιξη μέχρι τότε. Η ρητορική ένταση σε ελεγχόμενα επίπεδα θα συνεχιστεί, έτσι ώστε η Αθήνα αλλά και άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να νιώθουν την πίεση. Στα τέλη Απριλίου η πενταμερής για το Κυπριακό θα δώσει την ευκαιρία για να διασυνδεθούν όλα τα ζητήματα με την τρέχουσα συγκυρία. Μέχρι τότε, και με αυτή την αφορμή το καθεστώς Ερντογάν θεωρεί ότι θα έχει αποκατασταθεί μια σχετικά λειτουργική επικοινωνία με την Ουάσιγκτον. Μέχρι και τον Σεπτέμβριο η Αγκυρα θα προσπαθεί να επηρεάζει και τις εξελίξεις στη Λιβύη.

Αν όλα κυλήσουν σε ένα πλαίσιο που εξυπηρετεί την Αγκυρα, η ένταση ως πίεση (που εξυπηρετεί και εσωτερικές πολιτικές σκοπιμότητες) θα παραμείνει στα σημερινά επίπεδα: Ενα μείγμα απειλών και διπλωματικών προσπαθειών για αναβάθμιση των διερευνητικών σε επίσημη διαπραγμάτευση σε υψηλό επίπεδο, διμερές ή πολυμερές, οι οποίες θα κινούνται ως ένα στρατηγικό εκκρεμές. Αν όχι, το σκηνικό του περασμένου καλοκαιριού θα στηθεί ξανά.

REAL.GR

Ακολουθήστε το Entospolis στο Facebook