γράφει η Γιάννα Χουρδάκη,Ψυχολόγος
Η νευρική ανορεξία έχει την πηγή της σε ένα βαθύ και υποσυνείδητο τραύμα απόρριψης που ανάγεται σε πολύ μικρή, ακόμη και σε εμβρυϊκή ηλικία και ενεργοποιήθηκε από το γονέα του ίδιου φύλου. Το έμβρυο δηλαδή, ή το νεογνό μπορεί να αισθάνθηκε απόρριψη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο γονιός απαραίτητα ένιωθε έτσι για το μωρό του. Τα τραύματα, όμως που ενεργοποιούνται σε τόσο πρώιμο στάδιο είναι πολύ βαθιά και επηρεάζουν καταλυτικά τον ψυχισμό και την προσωπικότητα. Έτσι το άτομο που συμβιώνει με μια τέτοια πληγή αισθάνεται ότι δεν έχει δικαίωμα να υπάρχει, ότι η ζωή δεν είναι για αυτό και αμφιβάλλει για την ίδια του την ύπαρξη. Ανάλογα με το πόσο βαθύ είναι αυτό το τραύμα, μπορεί να εκφραστεί με άρνηση τροφής, καθώς η τροφή συνδέεται με την ίδια την ζωή και όταν κάποιος αρνείται το ένα, αρνείται και το άλλο. Άλλες φορές πάλι η άρνηση της τροφής γίνεται μια απελπισμένη κραυγή για αγάπη, που το τραύμα της απόρριψης δεν επιτρέπει στο άτομο που υποφέρει να την αναγνωρίσει γύρω του και να τη βιώσει, καθώς όλα τα βλέπει μέσα από τον παραμορφωτικό φακό του τραύματος και όλες τις συμπεριφορές και τις καταστάσεις τις ερμηνεύει ως απόρριψη.
Η μειωμένη πρόσληψης τροφής είναι επικίνδυνη και διαταράσσει όχι μόνο τη βιολογική, αλλά και την ψυχολογική ισορροπία του ατόμου. Μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη, λόγω της έλλειψης βασικών βιταμινών και άλλων στοιχείων, στρες από την ψυχοσωματική πίεση που βιώνεται σε περιπτώσεις παρατεταμένου υποσιτισμού ή πανικό που τροφοδοτείται από την πιθανότητα αύξησης βάρους. Σταδιακά αναπτύσσονται εμμονές, και το άτομο έχει τη τάση να επιβάλλει στον εαυτό του αυστηρούς και άκαμπτους κανόνες που αφορούν τη διατροφή και τη σωματική άσκηση. Μπορεί ακόμα, να οδηγηθεί σε απομόνωση για να αποφεύγει συνεστιάσεις και γεύματα ή πιθανές αντιπαραθέσεις με άτομα του περιβάλλοντος του, για το θέμα της διατροφής. Εάν η μειωμένη πρόσληψη τροφής συνεχιστεί και γίνει τρόπος ζωής, μπορεί το άτομο να κλειστεί στον εαυτό σου και να μην ασχολείσαι με άλλα θέματα πέρα από το φαγητό και το βάρος. Πολλά άτομα που πάσχουν από νευρική ανορεξία δεν έχουν κοινωνική ζωή και είναι απομονωμένα στο σπίτι τους. Η μειωμένη πρόσληψη τροφής παγιδεύει το άτομο μέσα στο διατροφικό πρόβλημα.
Το τραύμα της απόρριψης, όπως ήδη αναφέρθηκε, δεν επιτρέπει στο άτομο να ερμηνεύσει αντικειμενικά τα μηνύματα του περιβάλλοντος. Είναι σαν να βλέπει μέσα από ένα παραμορφωτικό φακό, που του δίνει μόνο αρνητικά μηνύματα, που επιβεβαιώνουν ότι οι άλλοι το απορρίπτουν. Αποκτά έτσι μια διαστρεβλωμένη αντίληψη της πραγματικότητας, αρνητικά ιδωμένης, που στην περίπτωση της νευρικής ανορεξίας επικεντρώνεται στην εικόνα του σώματος. Έτσι όσο το άτομο χάνει κιλά, τόσο πιο παχύ βλέπει τον εαυτό του. Αυτό συμβαίνει γιατί το τραύμα βαθαίνει κάθε φορά που οι ενέργειες και οι σκέψεις κάποιου υποκινούνται από την αίσθηση απόρριψης του εαυτού, που οδήγησε εξαρχής στην απόφαση για περιορισμό της τροφής.
Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα αγώνα του ατόμου να γίνει ωραιότερο το σώμα του και να κερδίσει την αποδοχή των άλλων, ώστε να σταματήσει να βιώνει τον πόνο της απόρριψης. Στην πραγματικότητα, τέτοιες πρακτικές μόνο χειρότερα μπορούν να κάνουν τα πράγματα, γιατί βαθαίνουν το τραύμα. Δεν αντιλαμβάνεται το άτομο ότι η απόρριψη που βιώνει δεν εκφράζει αντικειμενικά τη διάθεση των άλλων απέναντι του, αλλά είναι ο τρόπος που υποσυνείδητα έχει επιλέξει για να αντιλαμβάνεται και να ερμηνεύει την πραγματικότητα, χαρακτηρίζεται δηλαδή από υποκειμενικότητα και δεν είναι ρεαλιστικός. Όποια κι αν είναι η συμπεριφορά των άλλων, θα ερμηνευτεί ως απόρριψη, ακόμα και τα επαινετικά σχόλια θα θεωρηθούν ψέμα ή ειρωνεία.
Τα άτομα που υποσιτίζονται σκέφτονται εντονότερα το φαγητό και τα μόνα σημαντικά θέματα για αυτούς είναι πως να αποφύγουν το επόμενο γεύμα και πως θα ελέγξουν το βάρος τους, ενώ παράλληλα βιώνουν έντονα ενοχικά συναισθήματα αν παρασυρθούν σε κατανάλωση «απαγορευμένης» τροφής. Αυτές οι ενοχλητικές σκέψεις κρατούν το μυαλό φυλακισμένο σε μια κακή σχέση με την τροφή. Για να αντιμετωπίσουν τις λιγούρες που προκαλούνται από την έλλειψη θρεπτικών συστατικών και το χαμηλό βάρος, μπορεί να καπνίζουν, να πίνουν αλκοόλ, να μασάνε τσίχλες ή να γυμνάζονται σκληρά. Για άλλα άτομα, οι λιγούρες ξεσπούν σε βουλιμικά επεισόδια, γεγονός που στη συνέχεια οδηγεί σε επιθυμία για ακόμα μεγαλύτερο περιορισμό της τροφής, αλλά και για αντισταθμιστικές μεθόδους όπως ο εμετός. Αυτό θα οδηγήσει σε ακόμα περισσότερες λιγούρες, κι έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Στην πραγματικότητα, οι λιγούρες δεν πρόκειται να σταματήσουν αν το άτομο δεν ακολουθήσει μια διατροφή πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και επαρκή σε θερμίδες, κι εάν δεν επαναφέρει το βάρος του στο φυσιολογικό.
Τρόποι αντιμετώπισης
Συνήθως το ίδιο το άτομο δεν αναγνωρίζει και δεν παραδέχεται το πρόβλημα, με αποτέλεσμα να μη ζητάει βοήθεια. Για το λόγο αυτό η στάση του οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος είναι καθοριστική. Είναι σημαντικό να εκφράσουν τις ανησυχίες τους και να μιλήσουν με σεβασμό και αγάπη, αποφεύγοντας την αντιπαράθεση, το κήρυγμα, την επίκριση και τα αρνητικά σχόλια που ασκούν ψυχολογική πίεση στον πάσχοντα και τον οδηγούν στο να αρνείται ακόμα περισσότερο το πρόβλημα και να κλείνεται στον εαυτό του.
Χρειάζεται να είναι προετοιμασμένοι ότι το άτομο θα αρνηθεί το πρόβλημα και θα αντισταθεί σε οποιαδήποτε είδους βοήθεια. Μπορεί να θυμώσει και να γίνει αμυντικό καθώς και μόνο η συζήτηση για το θέμα, βιώνεται ως απειλητική. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να δείξουν υπομονή και υποστήριξη. Μπορεί να χρειαστεί κάποιο χρονικό διάστημα μέχρι το άτομο να ανοιχτεί σταδιακά και να παραδεχτεί ότι έχει πρόβλημα και χρειάζεται βοήθεια.
Είναι σημαντικό να αποφεύγονται σχόλια για την εμφάνιση ή το βάρος του ατόμου. Τα άτομα με διατροφική διαταραχή ασχολούνται ήδη υπερβολικά με το σώμα τους. Ακόμα και να τους διαβεβαιώνουν ότι δεν έχουν περιττά κιλά, δεν το βοηθούν, διότι έτσι ενισχύεται περισσότερο η ενασχόληση του με την επιθυμία να είναι αδύνατοι.
Η καλύτερη θωράκιση απέναντι στις διαταραχές πρόσληψης τροφής, όπως και στις περισσότερες ψυχικές διαταραχές, είναι να μάθει το άτομο να αγαπάει και να φροντίζει τον εαυτό του. Να αναγνωρίζει τα θετικά του στοιχεία, να εκφράζει τα συναισθήματά του και να φορτίζει τον οργανισμό του, ικανοποιώντας βασικές ανάγκες για ξεκούραση, ισορροπημένη διατροφή και χαλάρωση. Προϋπόθεση για τα παραπάνω είναι να συνειδητοποιήσει το άτομο τι συμβαίνει μέσα του, να έρθει σε επαφή με το τραύμα της απόρριψης και να μάθει να αναγνωρίζει τις συμπεριφορές και τις σκέψεις που προέρχονται από αυτό. Να αντιληφθεί το φαύλο κύκλο μέσα στον οποίο εγκλωβίζει τη σκέψη του και την ψυχή του ο πόνος του τραύματος, το οποίο συντηρείται και βαθαίνει από τη διαστρεβλωμένη αντίληψη του ατόμου.
Γιάννα Χουρδάκη
Ψυχολόγος
