Το Εσκισεχίρ (τουρκικά: Eskişehir, λατινικά: Dorylaeum, ελληνικά: Δορύλαιον) είναι πόλη στη βορειοδυτική Τουρκία και πρωτεύουσα της ομώνυμης περιφέρειας. Έχει πληθυσμό 482,793 κατοίκων (απογραφή 2000).
Η πόλη είναι δίπλα στον πολαμό Τέμβριο (Πορσούκ), 790 μέτρα πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, στη Φρυγική πεδιάδα. Βρίσκεται 250 χιλιόμετρα δυτικά της Άγκυρας, 90 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Κοτυαίου και 350 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Κωνσταντινούπολης
Το όνομα Eskişehir στα τουρκικά σημαίνει “παλιά πόλη”. Ιδρύθηκε από τους Φρύγες το 1000 π.Χ. και πολλά αρχαιολογικά ευρήματα της περιόδου αυτής βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης. Υπάρχει επίσης μουσείο σηπιόλιθου, ορυκτού από το οποίο κατασκευάζονται περίτεχνες πίπες καπνού.
Στην ελληνική μυθολογία, ο Μίδας ήταν βασιλιάς της Φρυγίας. Ήταν γνωστός για την ικανότητά του να μετατρέπει σε χρυσάφι οτιδήποτε άγγιζε. Ο Ηρόδοτος γράφει ότι είχε αφιερώσει έναν θρόνο στους Δελφούς πριν από τον Γύγη, δηλαδή λίγο πριν ή λίγο μετά το 700 π.Χ. Ήταν γιος του Γόρδιου, ενός φτωχού αγρότη, απογόνου του μακεδονικού βασιλικού γένους των Βριγών που μετανάστευσε στη Μικρά Ασία και έγινε βασιλιάς του Γορδίου ή Γορδίειου, παλιάς πρωτεύουσας της Φρυγίας στον άνω ρου στον ποταμού Σαγγάριου. Ανέβηκε στο θρόνο επειδή επιβεβαίωσε το χρησμό του Μαντείου, που έλεγε ότι ο μελλοντικός βασιλιάς θα ερχόταν πάνω σε ένα κάρο. Στο ζυγό του κάρου αυτού υπήρχε ένα σχοινί δεμένο σε κόμπο το οποίο έκοψε ο Μέγας Αλέξανδρος, όταν πήγε στο Γόρδιο. Γυναίκα του Μίδα ήταν η Ερμοδίκη ή Δημοδίκη, κόρη του Αγαμέμνονα, βασιλιά της αιολικής Κύμης.
Ο Μίδας φημιζόταν για τη σοφία, την ευσέβεια και τα πλούτη του. Ήταν μεταξύ εκείνων που θέσπισαν τη λατρεία της θεάς Κυβέλης. Στα μέσα του 7ου αιώνα π.Χ. οι Κιμμέριοι εισέβαλαν στη Φρυγία και κατέλυσαν το βασίλειο του Μίδα, ο οποίος από τη λύπη του αυτοκτόνησε. Όταν οι Φρύγες εξεδίωξαν τους Κιμμέριους, έφτιαξαν τον τάφο του Μίδα ανάμεσα στον Πρυμνησό και το Μίδαιο. Πάνω στον τάφο υπάρχει μια επιγραφή σε γλώσσα συγγενή με την ελληνική όπου αναφέρεται το όνομα του Μίδα. Επίσης τον λάτρευαν ως γιό της θεάς Κυβέλης. Ο Ηρόδοτος γράφει για τον Μίδα ότι είχε έναν κήπο στην κοιλάδα κάτω από το όρος Βέρμιο με εξηντάφυλλα τριαντάφυλλα εξαιρετικής ευωδίας και με μια πηγή με δροσερό νερό, το οποίο ο Μίδας ανακάτεψε με κρασί και το πρόσφερε στον Σιληνό, θεότητα του κρασιού και συγγενή του Διονύσου, τον οποίο φιλοξενούσε επί δέκα μέρες. Ήθελε να τον μεθύσει για να μάθει τα μυστικά της σοφίας του. Οι Φρύγες έχουν έναν παρόμοιο μύθο όπου η πηγή τοποθετείται στο Θύμβριο της Φρυγίας, αναφέρουν δε ότι όταν ο Σιληνός αποκάλυψε τα μυστικά του στον Μίδα, εκείνος την ενδέκατη μέρα τον οδήγησε κοντά στο Διόνυσο. Ευχαριστημένος ο θεός του είπε ότι μπορούσε να ζητήσει οποιαδήποτε ανταμοιβή. Ο Μίδας ζήτησε να μετατρέπεται σε χρυσάφι οτιδήποτε άγγιζε. Αρχικά ο Μίδας απέκτησε μεγάλη δύναμη από την ικανότητά του αυτή, αργότερα όμως κατανόησε τη λανθασμένη επιλογή του, όταν, ακόμα και το φαγητό που έτρωγε, γινότανε χρυσάφι, και παρακάλεσε το Διόνυσο να τον απαλλάξει από αυτό. Ακολουθώντας τη συμβουλή του θεού, ο Μίδας πήγε στον ποταμό Πακτωλό και με το που άγγιξε τα νερά, η δύναμή του πέρασε στον ποταμό και από τότε ο ποταμός Πακτωλός ανέβλυζε χρυσάφι.
Το μνημείο του Μίδα λοιπόν βρίσκεται στην κοιλάδα του Ντογκανλί, σήμερα Γιαζιλίκαγια, κοντά στο Εσκί Σεχίρ. Ο αρχαιολογικός χώρος ονομάζεται επίσης πόλη του Μίδα, λόγω του πλήθους φρυγικών μνημείων που βρίσκονται σε αυτόν, και αποτελεί μέρος του ευρύτερου χώρου όπως είπαμε της Φρυγικής κοιλάδας. Είναι ένα μέρος που πρέπει να το επισπευτείτε για διάφορους λόγους .Για την μοναδικότητα του αλλά και για την ιστορία του .
Αλλά ας γυρίσουμε πάλι στο Εσκί Σεχίρ. Είναι μία πόλη γεμάτη αντιθέσεις, συναισθήματα και αναμνήσεις. Οι περισσότεροι από εσάς, όπως και γω, θα ξέρετε το όνομα αυτό από κάποιο σχολικό βιβλίο ιστορίας. Πολλές ψυχές χάθηκαν εδώ (ανάμεσα σ αυτούς και δικός μου πρόγονος. Πως τα φέρνει καμιά φορά η ζωή όμως….. μετά από τόσα χρόνια ήρθα εδώ χωρίς να το έχω στο μυαλό μου ποτέ ,ούτε και να το επιθυμώ.
Εγώ και άλλοι αγαπητοί συνεργατες επισκεφτήκαμε την πόλη του Εσκισεχίρ στο πλαίσιο ενός προγράμματος σε συνεργασία με το πανεπιστήμιο της πόλης. Είχα έτσι την ευκαιρία να γνωρίσω αυτή την πόλη και τους ανθρώπους της.
Ομολογουμένως, είναι πολύ δύσκολο να περιγράψεις σε κάποιον που δεν έχει επισκεφτεί ποτέ αυτήν την πόλη τα συναισθήματα που αποπνέει! Μία πόλη μοντέρνα, που διαθέτει μία μοναδική αρμονία του παλιού και του νέου στοιχείου, μια πόλη που σου προκαλεί πολλαπλά συναισθήματα χωρίς να το καταλαβαίνεις… μυστήριο, δυναμισμό, ενέργεια και μία ανεξήγητη μαγεία. Μία πόλη χτισμένη δίπλα στον ποταμό Πορσούκ, με πανέμορφα δρομάκια γεμάτα φοιτητικά μπαρ και παραδοσιακά καταστήματα, πολύχρωμα κτίρια και χαρούμενους ανθρώπους. Όμορφες αντιθέσεις.
Δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το «δικό μας Εσκί Σεχίρ» του 1921-22, ούτε καν με την πόλη που υπήρχε πριν από δέκα περίπου χρόνια. Η αξιοποίηση του ποταμού Πουρσάκ που διατρέχει την πόλη (βασικός παραπόταμος του Σαγγάριου), η ανάπτυξη, η ανοικοδόμηση και η ανάπλαση δημόσιων χώρων από την υπάρχουσα δημοτική αρχή έχει μεταμορφώσει το Εσκίσεχιρ και το έχει αναγάγει σε μία από τις πιο ελκυστικές πόλεις της Τουρκίας, συμβολίζοντας τη δυναμική που έχει η χώρα αναπτυξιακά τα τελευταία χρόνια, μετά την οξύτατη οικονομική κρίση των αρχών της δεκαετίας του 2000. Το θρησκευτικό στοιχείο υποχωρεί αισθητά και τα καφέ – βιβλιοπωλεία πάνω στο ποτάμι ή τα εξαιρετικά εστιατόρια με θαλασσινά (!) κλέβουν τις εντυπώσεις (και, ναι, στο Εσκίσεχιρ το αλκοόλ ρέει ελεύθερα).
Εκτός όμως από το κεντρικό, σύγχρονο τμήμα της πόλης, έχει συντηρηθεί σε αρκετά καλή κατάσταση η παλαιά πόλη, ένα είδος «Πλάκας» με χαμηλά, παραδοσιακά σπίτια κλασικής οθωμανικής αρχιτεκτονικής, με τα απαραίτητα τουριστικά μαγαζιά και καφενεία κάτω από πλατάνια και πέτρινες πηγές.
Κοντά βρίσκεται το Μουσείο της Ιστορίας της Δημοκρατίας, στην ουσία, ένα (ακόμα) μουσείο για τον Κεμάλ με σειρά προσωπογραφιών του, στιγμιότυπα από διάφορες φάσεις του. Το μουσείο περιλαμβάνει και ένα ζωγραφικό κολάζ του Αγώνα της Ανεξαρτησίας όπου, μεταξύ των άλλων, διακρίνει κανείς βιαιότητες Ελλήνων στρατιωτών εις βάρος Τούρκων αμάχων (μια όντως θλιβερή πτυχή της Μικρασιατικής Εκστρατείας) και τη Σμύρνη στις φλόγες. Μια επιγραφή μάς πληροφορεί ότι την «όμορφη Ιζμίρ την έκαψαν οι Έλληνες αποχωρώντας». Σε συνομιλίες με απλούς, ανώνυμους Τούρκους, ελάχιστοι πιστεύουν ακόμα αυτή την κωμική εκδοχή της επίσημης Τουρκίας.
Εντυπωσιακό στοιχείο του Εσκισεχιρ είναι και το Πανεπιστήμιο Αναντολού, που ιδρύθηκε το 1983 και σήμερα αποτελεί ένα από τα πλέον σημαντικά ιδρύματα της χώρας, με εκπληκτικό campus και εξαιρετικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης.
O αρχαίος οικισμός της πόλης εντοπίζεται πάνω σε ύψωμα, σε απόσταση 100 μ. BΔ του ποταμού Bαθέως. Ήταν οχυρωμένος με περίβολο, που χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 3ου αιώνα, ο οποίος περιτρέχει τους πρόποδες του υψώματος. Δεύτερος οχυρωματικός περίβολος, λίγο μεταγενέστερος του προηγούμενου, περικλείει από A και NA την περιοχή των ερειπίων της πόλης, όπου εντοπίζεται και η αρχαία αγορά. Στην περιοχή των δύο αυτών περιβόλων, έχει βρεθεί ο κύριος όγκος επιγραφών που προέρχονται από το Δορύλαιο. Στο άνω τμήμα του οροπεδίου υπάρχουν τα κατάλοιπα τρίτου μεσαιωνικού οχυρωματικού περιβόλου. Στο Eskişehir, έχουν εντοπισθεί ρωμαϊκές και βυζαντινές επιγραφές και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα. Ίχνη εγκατάστασης έχουν βρεθεί σε πλησιόχωρες στο Δορύλαιο θέσεις.
Oι περίφημες θερμές πηγές της πόλης εντοπίζονται στο κέντρο της σημερινής πόλης Εσκισεχίρ. Εκεί κατασκευάσθηκαν, πιθανόν τη Βυζαντινή εποχή, λουτρά, τα οποία και καταστράφηκαν κατά τις πολεμικές συγκρούσεις. Σύμφωνα με τον Άραβα χρονογράφο του 9ου αιώνα μ.X. Ιμπν Κουρντανχμπέχ, με μέριμνα της κεντρικής διοίκησης, που σκοπό είχε να καλύψει τις ανάγκες των πολυάριθμων στρατευμάτων που περνούσαν από το Δορύλαιο καθ’ οδόν προς τις επιχειρήσεις στα ανατολικά, ανηγέρθη στην περιοχή των θερμών πηγών μεγάλο λουτρό, αποτελούμενο από επτά αίθουσες, ικανό να εξυπηρετήσει χίλιους ανθρώπους. Στα τέλη του 11ου αιώνα μ.X., λίγο πριν από την πρώτη άλωση της πόλης από τους Σελτζούκους, ο καίσαρ Nικηφόρος Mελισσηνός ανήγειρε, μεταξύ άλλων, σύμφωνα με τον Iωάννη Kίνναμο, θερμά λουτρά, στοές και «πλυνούς».
H επικοινωνία της πόλης με τις θερμές πηγές ήταν εφικτή μέσω λιθόστρωτης οδού, κατά μήκος της οποίας έχουν εντοπισθεί τουλάχιστον δύο γέφυρες. Στην ευρύτερη περιοχή του Δορυλαίου και του ποταμού Tέμβρου, είναι ορατά τα κατάλοιπα μίας ακόμα βυζαντινής γέφυρας, κοντά στην οποία έχουν βρεθεί ρωμαϊκές επιγραφές. Στον ποταμό Bαθύ έχει εντοπισθεί και μικρή, πιθανόν σελτζουκική γέφυρα.
Πρέπει να επισπευτείτε
– Το τέμενος Kurşunlu στο κέντρο της πόλης
– Το Αρχαιολογικό μουσείο για το Δορύλαιο
– Το μουσείο Γυαλιού στην παλιά πόλη
– Την παλιά συνοικία Odunpazarı στο κέντρο της πόλης
Το πιο εντυπωσιακό όμως για μένα ιστορικό μνημείο είναι το κτηριακό συγκρότημα του Σεγίντ Μπαττάλ Γαζή στο Εσκί Σεχίρ. Το συγκρότημα βρίσκεται στην πόλη Σεΐτ Γαζή, κοντά στο Εσκί Σεχίρ στην ομώνυμη βορειοδυτική επαρχία της Τουρκίας, και χρονολογείται από τις αρχές του 13ου αιώνα. Το Seyitgazi είναι μια μικρή πόλη στα νοτιοανατολικά του Εσκί Σεχίρ.You can easily get there by dolmuş. Μπορείτε εύκολα να φτάσετε εκεί.
Η πόλη καταλαμβάνει τη θέση της βυζαντινής πόλης Νακώλεια.
Λένε ότι το μαυσωλείο είναι χτισμένο από την Ουμουχάν Χατούν (Ümmühan Hatun), μητέρα του Καϊκουβάδη Α΄, σουλτάνου των Σελτζούκων του Ρουμ, περιλαμβάνει τζαμί και μεντρεσέ και, κυρίως, τον τάφο του μυθικού μουσουλμάνου ήρωα Μπαττάλ Γαζή. Όμως εγώ είδα πολλούς βυζαντινούς σταυρούς χαραγμένους σε διάφορα σημεία ……..
Ο Γαζή Εβρενός, ο σημαντικός Μπέης και στρατηλάτης της οθωμανικής ιστορίας πέθανε στις 17 Νοεμβρίου 1417 και ετάφη σε αυτό το μαυσωλείο, το οποίο κατέστη τόπος προσκυνήματος για τους Μουσουλμάνους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Παράλληλα, λειτούργησε και ως τόπος προσευχής, μία συνήθης ισλαμική πρακτική σε μαυσωλεία σημαντικών προσώπων στους οποίους αποδίδονταν ιδιότητες αγιοσύνης.
Αυτό το κατάφωτο, λαμπρό μαυσωλείο επισκέφθηκε το 1668 ο Εβλιγιά Τσελεμπή, ο οποίος μας κληροδότησε μία εξαιρετική περιγραφή τόσο του μνημείου, όσο κα της πόλης. Μέσα στους αιώνες υπέστη παρεμβάσεις και επεκτάσεις. Μετά το 17ο αιώνα επεκτείνεται προς το νότο και αποκτά ορθογώνια κάτοψη ενώ πιθανότατα κατά το β’ μισό του 19ου αιώνα μία νέα οικοδομική φάση θα διαμορφώσει τη σύγχρονη, σε σχήμα Τ, κάτοψη.
Η επιγραφή της πρόσοψης: «Αυτό είναι το μαυσωλείο του Χατζή Γαζή Εβρενός Μπέη, του περίφημου μαχητή του Ισλάμ. Αναστήλωση 4 Φεβρουαρίου 1908-3 Ιανουαρίου 1911»
Οι τελευταίες επισκευαστικές εργασίες πραγματοποιήθηκαν λίγο πριν την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων και επιβεβαιώνονται από την μαρμάρινη εντοιχισμένη επιγραφή της πρόσοψης.
Σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες στο μαυσωλείο εκτός από το Γαζή Εβρενός ήταν θαμμένα πέντε με έξι μέλη της οικογένειας του. Κατά τις εργασίες αναστήλωσης αποκαλύφθηκε στο ΒΔ τμήμα ένας υπόγειος τάφος, ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα ανήκει στο σημαντικό στρατηλάτη.
Η ώρα αναχώρησης είχε φτάσει κ έφευγα πάλι πλημμυρισμένη από εικόνες, εμπειρίες, μυρωδιές ………. Το ταξίδι λοιπόν, κάπου εδώ τελειώνει. Τα ταξίδια του μυαλού όμως ποτέ δεν τελειώνουν.
Καίτη Κουναλάκη
ερευνήτρια στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
