Υπάρχει τρόπος προστασίας χωρίς να παραιτηθούμε ή να βάλουμε εξωπραγματικούς περιορισμούς στην ιντερνετική επανάσταση;

Η Δημοκρατία στην εποχή του Facebook

Γράφει ο Παντελής Καψής

Δεν ξέρω αν το έχετε παρατηρήσει, αλλά όταν μιλάμε για τα «FakeNews» και την επιρροή των σόσιαλμίντια, θα βρείτε πολλούς να διεκτραγωδούν το πρόβλημα, δεν θα βρείτε ούτε έναν όμως που να παραδέχεται ότι τον ξεγέλασαν και ψήφισε άλλο απόαυτό που θα ψήφιζε αν δεν υπήρχαν.
Καθόλου παράξενο. Στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε αν και πόσο επηρεάζουν τους πολίτες. Κάνουμε εικασίες, μια αντικειμενική αποτύπωση της επιρροής τους ωστόσο είναι εξαιρετικά δύσκολη. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Άλλωστε μικρές διαφορές μπορεί να οδηγούν σε μεγάλα αποτελέσματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι τελευταίες Αμερικανικές εκλογές. Η Κλίντον κέρδισε σε επίπεδο ψήφων, πήρε 3 εκατομμύρια περισσότερους από τον Τραμπ, σχεδόν τον ίδιο αριθμό με τον ΜπαράκΟμπάμα. Η αύξηση των ψήφων του Τραμπ ωστόσο, κατανεμημένη στις σωστές Πολιτείες του έδωσαν την νίκη.

Το ίδιο δύσκολο είναι να πει κανείς αν τα σόσιαλμίντια ευθύνονται για την πόλωση που παρατηρείται στις περισσότερες φιλελεύθερες Δημοκρατίες και για την άνοδο ακραίων ξενοφοβικών αντιλήψεων που βοήθησαν και την εκλογή Τραμπ.

Ήταν λοιπόν τα σόσιαλμίντια που καθόρισαν το αποτέλεσμα; Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα. Η αποκάλυψη ωστόσο ότι μια εταιρεία έβαλε στο χέρι τα προσωπικά στοιχεία εκατομμυρίων χρηστών του Facebook ήταν αρκετή για να ξεσηκώσει θύελλα διαμαρτυριών. Διαμαρτυρόμαστε όμως για ποιο πράγμα ακριβώς;

Το πρώτο είναι ασφαλώς αυτό που αποκαλούμε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Θεωρητικά οι μηχανές επεξεργασίας εργάζονται με σύνολα δεν γνωρίζουν τι ισχύει για τον καθένα προσωπικά. Κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ωστόσο κάποιοι, με ύποπτες ενδεχομένως προθέσεις, να βάλουν στο χέρι την προσωπική μας ιστορία. Η μόνη πραγματική προφύλαξη είναι να μην αποκαλύπτουμε οτιδήποτε δεν θέλουμε να φτάσει σε χέρια τρίτων, με την πρόσθετη κατανόηση μάλιστα ότι πολλά που μας αφορούν μπορεί να προκύπτουν έμμεσα από την συμπεριφορά μας.

Ένα δεύτερο αρνητικό είναι προφανώς τα «FakeNews». Έχει κατά κόρο αναλυθεί και στην πράξη είναι πολύ δύσκολο να αποτραπεί. Ένα μικρό παράδειγμα είδαμε το τριήμερο του Πάσχα με το σκυλί το οποίο δήθεν κάποιοι θανάτωσαν βάζοντας του κροτίδες στο στόμα. Όλοι είδαμε ακόμα και φωτογραφίες του, πόσοι γνωρίζουν όμως την διάψευση; Θεωρητικά και πάλι οι υπεύθυνοι των μηχανών αναζήτησης υπόσχονται να προσπαθούν περισσότερο να εντοπίζουν τους επαγγελματίες του χώρου με τα περίφημα «bots» και τους ψεύτικους λογαριασμούς. Κάτι τέτοιο ωστόσο το έχουν υποσχεθεί επανειλημμένα χωρίς αποτέλεσμα. Και πάλι η πραγματική προστασία είναι ο εαυτός μας. Να είμαστε υποψιασμένοι, να μην πέφτουμε θύματα της πρώτης εντυπωσιακής είδησης και κυρίως να επιλέγουμε από πού θα ενημερωνόμαστε. Μπορεί για ορισμένους, εντός και εκτός Ελλάδος, τα «συστημικά» μίντια να είναι ο εχθρός, αυτό όμως γίνεται εκ του πονηρού. Στην πραγματικότητα αυτά και οι επαγγελματίες δημοσιογράφοι αποτελούν την καλύτερη προστασία μας. Γι’ αυτό και τα κυνηγούν συστηματικά οι ανά τον κόσμο επίδοξοι δικτάτορες, από την Τουρκία και την Βενεζουέλα, ως την Ρωσία και την Κίνα.

Το τρίτο και πιο ύπουλο αν θέλετε, είναι κάποιοι, για να προωθήσουν τα συμφέροντά τους, γνωρίζοντας το προφίλ μας και αξιοποιώντας την επιστήμη της συμπεριφοράς, να επιδιώκουν να επηρεάσουν τις αποφάσεις μας. Αυτό κατά κόρον γίνεται εμπορικά- δείτε πόσο οι διαφημίσεις που μας έρχονται σχετίζονται με τα ενδιαφέροντά μας. Μπορεί όμως να γίνει και πολιτικά, πολλοί βλέπουν ένα δυστοπικό μέλλον όπου η συμπεριφορά των πολιτών θα ελέγχεται από όσους έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες μας. Θα γίνουμε ένα κοπάδι πρόβατα ελεγχόμενα από το σύστημα. Μια προοπτική που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις αρχικές ελπίδες για τα αποτελέσματα που θα είχαν τα «bigdata», η λεπτομερής απεικόνιση των χαρακτηριστικών μεγάλων ομάδων του πληθυσμού δηλαδή, που θεωρητικά επιτρέπει την άσκηση πολιτικής για την επίλυση μιας σειράς προβλημάτων, με πολύ πιο αποτελεσματικό τρόπο.

Υπάρχει τρόπος προστασίας χωρίς να παραιτηθούμε ή να βάλουμε εξωπραγματικούς περιορισμούς στην ιντερνετική επανάσταση; Δεν είμαι ειδικός να το απαντήσω. Έχω προσπαθήσει να καταλάβω, παρακολουθώντας τον σχολιασμό από πιο ειδικούς χωρίς να έχω καταλήξει σε κάτι χειροπιαστό. Πολλές καλές προθέσεις, λίγες πρακτικές λύσεις.

Σίγουρα θα ήταν ένα σημαντικό βήμα να υπάρξουν κανόνες για το ποια στοιχεία και σε ποια μορφή μπορεί και πρέπει να γνωρίζουν ή να κρατάνε στα αρχεία τους οι ψηφιακές πλατφόρμες. Εδώ βέβαια μπαίνει ένα μεγάλο δίλημμα. Εμείς και οι πληροφορίες για τον εαυτό μας είναι στην πραγματικότητα το προϊόν από το οποίο ζει το Facebook. Χωρίς τις πληροφορίες μας, η πλατφόρμα δεν θα υπάρχει, άρα δεν θα υπάρχουν ούτε και οι υπηρεσίες που προσφέρει και τις οποίες κατά τα φαινόμενα, όχι άδικα, αγαπάμε τόσο πολύ. Άστε που μπαίνει και ένα ζήτημα ηθικής: αν είμαστε εμείς το προϊόν δεν θα πρέπει να παίρνουμε πίσω ένα μέρος από την αξιοποίησή μας; Πόσα δισεκατομμύρια τελικά αποτιμάται η ιδέα του ΜαρκΖούκεμπερκ και για πόσο.

Όποια μέτρα και αν ληφθούν πάντως στο τέλος εμείς οι ίδιοι θα πρέπει να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Στην αρχαία Αθήνα, η άνθηση της Δημοκρατίας ήρθε μαζί με την άνθηση της ρητορικής. Την θεωρούσαν ως μία από τις πιο σημαντικές τέχνες. Ο λόγος φυσικά ήταν η εκκλησία του Δήμου. Όποιος ήθελε να είναι αποτελεσματικός στις συνθήκες της Δημοκρατίας, όφειλε να κατέχει την γλώσσα της, να μπορεί να πείθει τους συμπολίτες του. Το ίδιο ισχύει και σήμερα. Αν θέλουμε να είμαστε ασφαλείς και αποτελεσματικοί στο ίντερνετ και στα σόσιαλμίντια οφείλουμε να μάθουμε την γλώσσα και τους κανόνες τους. Είμαστε οι μόνοι που μπορούμε πραγματικά να προστατέψουμε τους εαυτούς μας.

http://www.skai.gr/news/opinions

Ακολουθήστε το Entospolis στο Facebook