Πριν την ίδρυση της Ελπίδας, οι πιθανοί ψηφοφόροι εντοπίζονταν στην ευρύτερη Αριστερά, την ευρύτερη Δεξιά και όσους το 2023 προτίμησαν κυρίως την αποχή απορρίπτοντας ταυτόχρονα τη διάκριση Αριστερά-Δεξιά.
Περίπου δύο μήνες μετά την ίδρυσή της, η Ελπίδα εμφανίζει στην εκτίμηση ψήφου υποχώρηση τριών σχεδόν μονάδων – από το 10,5% τον Ιούνιο, στο 7,4% τον Ιούλιο (Μarc 26/7). Παρόμοια επίσης πτώση σε μονοψήφια επίδοση καταγράφουν όλες οι σχετικές έρευνες, βάσει του μέσου όρου των δημοσκοπήσεων που δημοσιεύει συστηματικά το Politico (23/7).
Το ερώτημα είναι γιατί φυλλορροεί.
Ένας λόγος σχετίζεται με το ακροατήριο του κόμματος Καρυστιανού και την απήχηση των ανταγωνιστών. Πριν την ίδρυση της Ελπίδας, οι πιθανοί ψηφοφόροι εντοπίζονταν στην ευρύτερη Αριστερά, την ευρύτερη Δεξιά και όσους το 2023 προτίμησαν κυρίως την αποχή απορρίπτοντας ταυτόχρονα τη διάκριση Αριστερά-Δεξιά. Σύμφωνα με ευρήματα της Pulse, ένας στους τρεις ψηφοφόρους που είχαν θετική γνώμη για την Καρυστιανού τότε, διατηρούσαν θετική στάση και για το επικείμενο κόμμα Τσίπρα. Μετά την ίδρυση τους, η ΕΛΑΣ συσπείρωσε τους περισσότερους ψηφοφόρους της ευρύτερης Αριστεράς μειώνοντας το ζωτικό χώρο για την Ελπίδα.
Έτσι η δημοσκοπική πορεία των δύο σχημάτων έχει αντίστροφη πορεία. Παράλληλα ανταγωνισμός υπάρχει και στην ευρύτερη Δεξιά. Και όπως φαίνεται πρόκειται να ενταθεί. Πέραν της Ελληνικής Λύσης και της Φωνής Λογικής, αναμένεται και νέο κόμμα Σαμαρά που αντλεί δυνητική υποστήριξη πρωτίστως από το κόμμα Καρυστιανού (Pulse 9/7).
Την ίδια στιγμή στη δεξαμενή της αποχής, ο ανταγωνισμός είναι μικρότερος. Οι προτιμήσεις όμως των πολιτών αυτών διακρίνονται από έντονη ρευστότητα. Πρόκειται για ψηφοφόρους που έχουν λάβει αποστάσεις από τους ιδεολογικούς διαχωρισμούς, δεν ταυτίζονται με κόμματα και απορρίπτουν συνολικά το πολιτικό σύστημα. Συνεπώς η εκλογική τους συμπεριφορά χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα. Είναι ενδεικτικό, βάσει των τελευταίων Τάσεων της MRB (9/7), πως o βαθμός βεβαιότητας ψήφου για τους ψηφοφόρους της Ελπίδας είναι συγκριτικά χαμηλότερος από εκείνον για τη ΝΔ, την ΕΛΑΣ, το ΠαΣοΚ και το ΚΚΕ.
Ένας ακόμα λόγος που εξηγεί την πτωτική πορεία, αφορά στην απουσία συγκροτημένης ηγετικής ομάδας και συνεκτικού προγραμματικού λόγου, τουλάχιστον σε βασικούς τομείς. Σύμφωνα με τις Τάσεις της ΜRB (9/7), στην αξιολόγηση των κομμάτων με κριτήριο την καταλληλότητά στην αντιμετώπιση σειράς ζητημάτων πολιτικής, η Ελπίδα τερματίζει κατά μέσο όρο τέταρτη με μονοψήφιες επιδόσεις, πίσω από ΝΔ, ΕΛΑΣ και ΠαΣοΚ. Ακόμα και στο θέμα της διαφάνειας/διαφθοράς συγκεντρώνει την προτίμηση του 9,6% της κοινής γνώμης.
Ο τρίτος λόγος σχετίζεται με την εικόνα της ηγεσίας. Στην ίδια έρευνα, παρότι η Καρυστιανού προηγείται των αντιπάλων της στο δείκτη δημοφιλίας (30,8% θετικές γνώμες), υστερεί σημαντικά στο δείκτη της καταλληλότητας για την πρωθυπουργία (7,3%).
Φαίνεται πως η γενική συμπάθεια για συγγενή θύματος ενός τραγικού δυστυχήματος, δεν επηρεάζει σημαντικά την πολιτική αξιολόγηση της κοινής γνώμης για το ίδιο πρόσωπο ως πολιτικό αρχηγό. Τα κριτήρια διαφέρουν.
Τέταρτον οι ευρύτερες πολιτικές και επικοινωνιακές συνθήκες παίζουν ρόλο. Στην εποχή των αδύναμων κομματικών ταυτοτήτων και των θολών ιδεολογικών διαφορών, τα πρόσωπα αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα ως κριτήριο ψήφου. Εντείνεται έτσι η «προσωποποίηση» της πολιτικής, ιδίως σε ένα πολιτικό σύστημα «πρωθυπουργο-κεντρικό». Και ιδιαίτερα όταν η επικοινωνία με τους πολίτες γίνεται κυρίως μέσω της τηλεόρασης και των social media, που δίνουν έμφαση στην εικόνα και άρα στα πρόσωπα.
Ωστόσο το σημερινό επικοινωνιακό περιβάλλον έχει καταστεί πιο απαιτητικό, πιο πιεστικό και συχνά πιο επικριτικό από ότι στο παρελθόν. Οι ειδήσεις και τα σχόλια μεταδίδονται άμεσα, ταχύτατα και καθημερινά χωρίς διακοπή. Η «εικόνα» των προσώπων (και των κομμάτων) έχει καταστεί πιο ευάλωτη. Για να επιβιώσουν οι πολιτικοί αρχηγοί συνήθως επιδίδονται σε διαρκή επικοινωνιακή δράση.
Πρόσφατα ο Μητσοτάκης δήλωνε πως «για εμένα η προεκλογική περίοδος ξεκίνησε την πρώτη ημέρα μετά τις εκλογές του 2023» (Open 24/7). Το ίδιο άλλωστε είχε παρατηρηθεί και στην πρώτη τετραετία.
Έτσι οι αρχηγοί κομμάτων της αντιπολίτευσης χρειάζεται να επιδεικνύουν επικοινωνιακή δράση εξίσου συστηματικά. Μαζί βεβαίως με την κατάλληλη πολιτική ατζέντα και τα κατάλληλα πολιτικά μηνύματα στο πλαίσιο ενός σαφούς πολιτικού στίγματος. Αφενός για να φθείρουν την κυβέρνηση και αφετέρου για να καρπωθούν την φθορά. Η ικανότητα αυτή, όμως, δεν φαίνεται για την ώρα να έχει αποκρυσταλλωθεί επαρκώς από την πλευρά της Ελπίδας και ευρύτερα της αντιπολίτευσης.
Ο κύριος Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επιστήμης του Queen Mary University of London (QMUL) και διδάσκων στο Τμήμα Επικοινωνίας & ΜΜΕ του ΕΚΠΑ.
ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ
