Γράφει η Εύα Διαμαντάκη
Συγγραφέας – Αρθρογράφος
Οι Κάτω Ασίτες απέχουν 24 χιλιόμετρα από το Ηράκλειο Κρήτης και βρίσκονται στους ανατολικούς πρόποδες του Ψηλορείτη, σε υψόμετρο 450 μέτρων. Το κλίμα του χωριού ευνοεί πολύ θερμά και ξηρά καλοκαίρια, ήπιους και βροχερούς χειμώνες με περιστασιακές χιονοπτώσεις. Το χωριό σύμφωνα με την απογραφή του 2001 διαθέτει 1.219 κατοίκους ενώ έως σήμερα δείχνει ο αριθμός να έχει μεγαλώσει αφού οι περισσότεροι νέοι παραμένουν και δραστηριοποιούνται στον τόπο τους, πετυχαίνοντας την εξέλιξη του. Στον οικισμό λειτουργεί περιφερειακό ιατρείο, όπως επίσης νηπιαγωγείο και Δημοτικό Σχολείο. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος καθώς και η Ενορία των Κάτω Ασιτών κρατούν συνεχώς σε ζωντάνια το χωρίο με διάφορες πολιτισμικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Με αποκορύφωμα την 26η Ιουλίου (Πανηγύρι Αγίας Παρασκευής) όπου πραγματοποιείται μεγάλο κρητικό γλέντι.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι περιοχές Νοτικό και Πρίνος καθώς και η περιοχή “Κάστελλας” δίπλα στη μονή Γοργολαΐνη που στεγάζει τον Άγιο Γεώργιο. Μάλιστα υπήρξε έδρα της επανάστασης και είναι από τις αρχαιότερες μονές της Κρήτης, εκεί βρίσκεται ο τάφος του συμπολεμιστή του Καπετάν Κόρακα, Φραγκιά Μαστραχά που σκοτώθηκε ηρωικά αγωνιζόμενος σε μάχη του 1868. Στο Γοργολαΐνη είχε αναλάβει Καθηγούμενος μερικά χρόνια έως το 1994 ο αείμνηστος πατέρας Ευγένιος, Μητροπολίτης Ιεραπύτνης και Σητείας. Σε τούτο το σημείο αξίζει να σημειωθεί ότι ο διάδοχος του Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεως Αρχιμ. Κύριλλο Διαμαντάκης κατάγεται από τις Κάτω Ασίτες.
Επιπλέον το χωριό διαθέτει 9 εκκλησίες, από τις οποίες ξεχωρίζουν εκείνη της Αγίας Παρασκευής (Πολιούχο του χωριού) και του Δεσπότη Χριστού . Η Αγία Παρασκευή βρίσκεται στο κέντρο του χωριού κτισμένη το 1745. Οι κάτοικοι πιστεύουν πως είναι θαυματουργή και σύμφωνα με την παράδοση την περίοδο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας ένας Τούρκος επιχείρησε να σκοτώσει την νύφη κατά τη διάρκεια ενός κρητικού γάμου, ωστόσο η σφαίρα από το όπλο του εξοστρακίστηκε στον τοίχο της εκκλησίας καταλήγοντας στο στομάχι του προκαλώντας το θάνατό του. Ο καθεδρικός ναός Δεσπότης Χριστός είναι αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση Του Σωτήρος, πρόκειται για ένα κτίσμα των μέσων περίπου του 19ου αιώνα. Επίσης ο περίβολος του ναού χρησιμοποιούνταν μέχρι το 1950 ως Κοιμητήριο, γι ‘αυτό περιστοιχίζονταν από πανύψηλα κυπαρίσσια, ένα από τα οποία σώζεται μέχρι σήμερα.
Τέλος το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής αποτελείται από καλλιεργημένες εκτάσεις (ελιές και αμπέλια) ενώ μεγάλο ενδιαφέρον προκαλεί η ποικιλία φυτών που συναντάται στην περιοχή. Έτσι, εκτός από φρύγανα και θάμνους μπορεί κανείς να παρατηρήσει λεύκες, κυπαρίσσια, καρυδιές, αχλαδιές, αγριοκερασιές, βελανιδιές, πουρνάρια, ασπαλάθους, βατομουριές, αγριοκλιματιδιές, μυρτιές, θαμνοκυπάρισσα κ.ά.
