Έρως ή Αγάπη: Τι κρατάει τελικά μια σχέση ζωντανή;

Μαρία Δαδούτη, Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια

Αν σας ρωτούσε κάποιος “τι είναι η Αγάπη;” πόσο εύκολο θα ήταν να του απαντήσετε; Δύσκολο έτσι; Κι όμως, όλοι μας νιώθουμε ότι την αναγνωρίζουμε όταν τη ζούμε.

Με αφορμή τον Άγιο Βαλεντίνο, ας αφήσουμε για λίγο στην άκρη τα λουλούδια, τις σοκολάτες και τα ρομαντικά δείπνα. Ας μιλήσουμε για την ψυχή των σχέσεων. Τι είναι τελικά αυτό που κάνει δύο ανθρώπους να μένουν μαζί; Είναι η σπίθα που δε σβήνει; Η συνήθεια; Η ασφάλεια; Ο φόβος της μοναξιάς;

Η ψυχολογία, εδώ και δεκαετίες προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει το μυστήριο των ανθρώπινων σχέσεων, από την εποχή του Σωκράτη μέχρι και σήμερα. Οι επικρατέστερες θεωρίες είναι οι εξής:

Η αγάπη είναι… τρίγωνο;

Ο ψυχολόγος Ρόμπερτ Στέρνμπεργκ υποστηρίζει ότι η αγάπη μοιάζει με τρίγωνο. Όχι, δεν χρειάζεται να θυμηθούμε τη γεωμετρία. Φανταστείτε απλά τρία «υλικά» που ανακατεύονται σε κάθε σχέση:

1. Το Πάθος.Αυτή είναι η «φωτιά». Οι πεταλούδες στο στομάχι, η έλξη, ο ενθουσιασμός. Είναι εκείνο το βλέμμα που σε κάνει να λιώνεις. Το πάθος είναι συνήθως δυνατό στην αρχή, αλλά είναι και… εύφλεκτο. Αν μείνει μόνο του, μοιάζει με καπνογόνο – εντυπωσιακό, αλλά γρήγορα σβήνει.

2. Η Οικειότητα.Εδώ μιλάμε για «ζεστασιά». Είναι η σύνδεση, η παρέα, το να μιλάτε για ώρες για όλα τα θέματα σημαντικά και μη χωρίς να βαριέστε, να νιώθετε ότι ο άλλος σας καταλαβαίνει. Είναι η φιλία μέσα στη σχέση. Εκείνο το «κάτσε να σου πω τι έγινε σήμερα» που λες και ξέρεις ότι σε ακούει πραγματικά.

3. Η Δέσμευση.Αυτή είναι η «στέγη». Είναι η συνειδητή απόφαση να είστε μαζί, ακόμα και τις δύσκολες μέρες. Είναι εκείνο το «είμαστε ομάδα» και «θα το λύσουμε μαζί». Δεν είναι απλά η συνήθεια, είναι η επιλογή να μείνεις και να παλέψεις.

Η πλήρης, ολοκληρωμένη αγάπη, σύμφωνα με τον Στέρνμπεργκ, πρέπει να έχει πάντα και τα τρία. Ωστόσο, πόσες φορές βλέπουμε σχέσεις που στηρίζονται μόνο στο πάθος (και όταν φύγει αυτό, μένει το κενό); Ή μόνο στη δέσμευση και την αγάπη από συνήθεια (και μοιάζουν με συναίνεση συγκατοίκησης) από το φόβο και μόνο της μοναξιάς;

Το «απόλυτο» θεμέλιο: Νιώθω ασφάλεια μαζί σου;

Υπάρχει όμως και κάτι πιο βαθύ. Η Θεωρία του Δεσμού (από τους Τζον Μπόλμπι και Μέρι Έινσγουορθ) μας λέει κάτι απλό αλλά συγκλονιστικό: ο τρόπος που αγαπάμε όταν μεγαλώσουμε μοιάζει πολύ με τον τρόπο που μάθαμε να αγαπιόμαστε όταν ήμασταν παιδιά.

Σκεφτείτε ένα μικρό παιδάκι που όταν φοβάται, όταν πέφτει και χτυπάει ή όταν απλά νιώθει αμήχανα σε ένα νέο περιβάλλον, τρέχει στην αγκαλιά της μητέρας ή του πατέρα του. Εκεί, στην αγκαλιά του, ηρέμει. Η αναπνοή του γίνεται πάλι ήρεμη, η καρδιά του χτυπάει πάλι κανονικά. Νιώθει ασφάλεια. Ξέρει ότι αυτός ο άνθρωπος είναι το «ασφαλές λιμάνι» του, η βάση από την οποία μπορεί να εξερευνήσει τον κόσμο, να ρισκάρει, να πέσει, να σηκωθεί.

Στις καλές, υγιείς σχέσεις ενηλίκων, ο σύντροφος γίνεται αυτή η «αγκαλιά». Γίνεται το άτομο που ξέρουμε βαθιά μέσα μας ότι θα είναι εκεί, ακόμα κι όταν όλοι οι άλλοι φύγουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι λύνει όλα μας τα προβλήματα ή ότι είναι διαθέσιμος 24 ώρες το 24ωρο. Σημαίνει ότι στέκεται δίπλα μας όταν τα αντιμετωπίζουμε, ότι δεν φεύγει μαζί με την πρώτη δυσκολία.

Έτσι, μεγαλώνοντας, και ανάλογα με το πώς μεγαλώσαμε, ο καθένας από εμάς αναπτύσσει ένα διαφορετικό «στυλ» δεσμού:

• Υπάρχουν άνθρωποι που νιώθουνασφάλεια με τον σύντροφό τους. Εμπιστεύονται εύκολα, μοιράζονται τα συναισθήματά τους χωρίς φόβο, δεν διστάζουν να πουν «σ’ αγαπώ» αλλά και «με πλήγωσες». Ξέρουν ότι η σχέση μπορεί να αντέξει τις δύσκολες στιγμές, ότι η σύγκρουση δεν σημαίνει το τέλος.

• Άλλοι νιώθουν διαρκώς άγχος. Φοβούνται μήπως τους εγκαταλείψουν, θέλουν συνέχεια επιβεβαίωση, ζηλεύουν εύκολα, παρερμηνεύουν συμπεριφορές. Κάθε μικρή απόσταση του άλλου, κάθε ώρα που αργεί να απαντήσει σε ένα μήνυμα, κάθε έξοδος με φίλους χωρίς αυτούς, μπορεί να τους πανικοβάλει. Είναι σαν να έχουν ένα συναγερμό που χτυπάει διαρκώς «κίνδυνος, θα σε αφήσει».

• Κι άλλοι κρατάνε επιμελώς αποστάσεις. Μεγάλωσαν μαθαίνοντας ότι η εγγύτητα είναι επικίνδυνη, ότι οι άλλοι δεν είναι αξιόπιστοι. Ως ενήλικες, κρατούν αποστάσεις. Νιώθουν άβολα όταν τα πράγματα γίνονται πολύ στενά, δυσκολεύονται να εκφράσουν ανάγκες, προτιμούν την ανεξαρτησία και συχνά αποτραβιούνται όταν η σχέση αρχίζει να βαθαίνει.

Καταλαβαίνετε τώρα γιατί κάποιοι άνθρωποι ταιριάζουν σαν παζλ και κάποιοι συνέχεια συγκρούονται χωρίς προφανή λόγο; Δεν φταίει πάντα η αγάπη, ή η έλλειψή της. Φταίει συχνά το κατά πόσο ο ένας λειτουργεί για τον άλλον ως «ασφαλές λιμάνι». Φταίει που ο ένας ζητάει επιβεβαίωση όταν ο άλλος χρειάζεται χώρο, ή που ο ένας αποτραβιέται όταν ο άλλος πανικοβάλλεται, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που τους απομακρύνει όλο και περισσότερο.

Δύο θεωρίες, μία αλήθεια

Αν συνδυάσουμε αυτά τα δύο ψυχολογικά μοντέλα, έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το τι συμβαίνει μέσα σε μια σχέση. Η Τριγωνική Θεωρία μάς λέει τι υλικά χρειάζεται η σχέση για να είναι πλήρης (πάθος, οικειότητα, δέσμευση). Η Θεωρία του Δεσμού μάς λέει πάνω σε ποιο έδαφος χτίζεται αυτή η σχέση (στέρεο έδαφος εμπιστοσύνης ή σεισμογενής περιοχή ανασφάλειας).

Μια σχέση με πολύ πάθος και δέσμευση, αλλά χωρίς συναισθηματική ασφάλεια, μοιάζει με ένα εντυπωσιακό σπίτι χτισμένο πάνω σε ασταθές, αμμώδες έδαφος.

Από την άλλη, μια σχέση με απόλυτη ασφάλεια και σταθερότητα αλλά μηδενικό πάθος, μπορεί να μοιάζει περισσότερο με ένα ανθεκτικό, ζεστό καταφύγιο, αλλά χωρίς παράθυρα, χωρίς θέα, χωρίς εκείνη την αίσθηση ότι είσαι με τον έρωτα της ζωής σου, παρά μόνο με έναν καλό συγκάτοικο,  μπορεί να μοιάζει περισσότερο με αδελφική ή φιλική αγάπη, παρά με τη σχέση δύο συντρόφων που αναζητά ο ένας τον άλλον.

Και τώρα, η ερώτηση για εσάς:

Καθώς κλείνετε αυτό το άρθρο και επιστρέφετε στο σπίτι, στη βόλτα, στη δουλειά ή στο αγαπημένο σας πρόσωπο, αναλογιστείτε για λίγο τη δική σας σχέση.

• Τι από τα τρία κυριαρχεί αυτή την περίοδο; Είναι η φωτιά του πάθους που σας παρασύρει, η ζεστασιά της οικειότητας που σας γεμίζει ή η σταθερότητα της δέσμευσης που σας κρατάει;

• Υπάρχουν και τα τρία σε μια ισορροπία ή μήπως κάποιο λείπει εντελώς;

• Και πάνω από όλα: Νιώθετε ότι ο σύντροφός σας είναι το «ασφαλές λιμάνι» σας; Μπορείτε να είστε ο αυθεντικός σας εαυτός, με τα δυνατά και τα αδύναμα σημεία σας, με τις χαρές και τις ανασφάλειεςσας, χωρίς το φόβο της απόρριψης ή της εγκατάλειψης;

Ο Άγιος Βαλεντίνος είναι μια αφορμή, μια υπενθύμιση στο ημερολόγιο. Η αγάπη όμως, η αληθινή, δεν χτίζεται ούτε μετριέται σε μία μέρα. Δεν χωράει σε κάρτες και σοκολατάκια. Χτίζεται στην καθημερινή, μικρή, σχεδόν ασυνείδητη επιλογή: στην επιλογή της εμπιστοσύνης, στη χαρά της παρέας, στη φροντίδα της δύσκολης ώρας, στο χιούμορ που μοιράζεστε, στα βλέμματα.

Αυτή η διαρκής, ήρεμη, σταθερή επιλογή του «εμείς» μέσα στο «εγώ» και το «εσύ» είναι, τελικά, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε ο ένας στον άλλον. Κάθε μέρα. Όχι μόνο του Αγίου Βαλεντίνου.

Ακολουθήστε το Entospolis στο Facebook