Θέμα ημερών, ενδεχομένως ακόμη και αύριο, θεωρείται ο απόπλους του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo» από το λιμάνι του Ηρακλείου, με την Αθήνα και την Άγκυρα να επιχειρούν, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, να κρατήσουν χαμηλούς τόνους γύρω από την επανεκκίνηση των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου.
Παρά την ανταλλαγή NAVTEX και αντι-NAVTEX και τη διπλωματική αντιπαράθεση των προηγούμενων ημερών, φαίνεται πως καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμεί μια νέα ελληνοτουρκική κρίση που θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχο. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχουν εκλείψει οι κίνδυνοι έντασης.
Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, ο απόπλους του γαλλικού πλοίου αποτελεί πλέον θέμα λίγων ημερών, με το ενδεχόμενο να πραγματοποιηθεί ακόμη και την Τετάρτη να παραμένει ανοιχτό. Το «Abeille Marengo», το οποίο βρίσκεται στο Ηράκλειο από τις 29 Οκτωβρίου, παραμένει σε ετοιμότητα προκειμένου να ξεκινήσει τις προβλεπόμενες εργασίες στο πλαίσιο του έργου Great Sea Interconnector (GSI).
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις κινήσεις που θα ακολουθήσουν επί του πεδίου, καθώς η έκδοση των ελληνικών NAVTEX και η άμεση απάντηση της Άγκυρας με αντι-NAVTEX ανέδειξαν για ακόμη μία φορά τις διαφορετικές θέσεις των δύο χωρών σχετικά με τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, παρά τη διατήρηση αυτών των διαφωνιών, φαίνεται ότι και οι δύο πλευρές επιχειρούν να αποφύγουν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Στην Αθήνα εκτιμούν ότι η δημιουργία νέας έντασης δεν θα εξυπηρετούσε αυτή τη στιγμή καμία πλευρά, ενώ και η Άγκυρα, μετά τις αρχικές αντιδράσεις της, εμφανίζεται να έχει περιορίσει τους υψηλούς τόνους.
Ενδεικτική θεωρείται η στάση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ο οποίος, μετά την ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών περί μη ολοκλήρωσης της διαδικασίας παροχής συγκατάθεσης για τις έρευνες, επιχείρησε με τις επόμενες δηλώσεις του να εκπέμψει ένα περισσότερο καθησυχαστικό μήνυμα.
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι η Τουρκία εγκαταλείπει τις διεκδικήσεις της ή ότι έχει υπάρξει κάποια συμφωνία μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Αντιθέτως, η τουρκική πλευρά εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι οι έρευνες σε περιοχές που θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της απαιτούν τη δική της συγκατάθεση, θέση την οποία η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά.
Ο ρόλος της γαλλικής διακοίνωσης
Σημαντική παράμετρος στην προσπάθεια να διατηρηθεί η αντιπαράθεση σε ελεγχόμενα επίπεδα είναι η διπλωματική κινητικότητα της Γαλλίας, η οποία προχώρησε σε ενημέρωση παράκτιων κρατών της περιοχής σχετικά με τις επικείμενες εργασίες.
Η γαλλική πρεσβεία στην Άγκυρα απέστειλε σχετική ρηματική διακοίνωση προς τις τουρκικές αρχές, ενώ, σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, ανάλογη ενημέρωση πραγματοποιήθηκε και προς την Αίγυπτο. Παραμένει άγνωστο εάν υπήρξε αντίστοιχη επικοινωνία με τη Λιβύη.
Το ακριβές περιεχόμενο της γαλλικής διακοίνωσης εξακολουθεί να μην έχει δημοσιοποιηθεί, γεγονός που αφήνει ανοιχτά ερωτήματα για τις διατυπώσεις που επέλεξε το Παρίσι.
Η ελληνική κυβέρνηση, πάντως, επιμένει ότι η συγκεκριμένη κίνηση δεν συνιστά αίτημα άδειας προς την Τουρκία, αλλά ενημέρωση αποκλειστικά για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ξεκαθάρισε ότι δεν ζητήθηκε και δεν πρόκειται να ζητηθεί άδεια από την Άγκυρα, επισημαίνοντας ότι η ρηματική διακοίνωση αποτελεί την ηπιότερη μορφή διπλωματικής επικοινωνίας και δεν συνεπάγεται αναγνώριση θαλάσσιων δικαιωμάτων τρίτων κρατών.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι δεν υπάρχει συνεννόηση της ελληνικής κυβέρνησης με τις τουρκικές αρχές για την πραγματοποίηση των ερευνών.
Η γαλλική πρωτοβουλία φαίνεται, πάντως, να έχει συμβάλει στη διαμόρφωση ενός πλαισίου διπλωματικών χειρισμών, το οποίο επιτρέπει στην Άγκυρα να διατηρεί τις γνωστές θέσεις της χωρίς να οδηγείται, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, σε περαιτέρω κλιμάκωση.
Το ενδεχόμενο νέας έντασης και το προηγούμενο της Κάσου
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει ποια θα είναι η αντίδραση της Τουρκίας όταν το «Abeille Marengo» αποπλεύσει από το Ηράκλειο και ξεκινήσει τις εργασίες που προβλέπονται από τις ελληνικές NAVTEX.
Το προηγούμενο του Ιουλίου του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων ανατολικά της Κάσου συνέβαλε στη διακοπή των εργασιών βυθομέτρησης, εξακολουθεί να βρίσκεται στο μικροσκόπιο της Αθήνας.
Ωστόσο, η εκτίμηση που φαίνεται να επικρατεί αυτή τη στιγμή είναι ότι οι δύο πλευρές δεν επιθυμούν να βρεθούν αντιμέτωπες με μια νέα κρίση που θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχο.
Αυτό δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η Άγκυρα να επιδιώξει να καταγράψει τις αντιρρήσεις της και επί του πεδίου, είτε με την παρουσία ναυτικών μονάδων στην ευρύτερη περιοχή είτε με παρεμβάσεις μέσω ασυρμάτου προς το γαλλικό πλοίο, επαναλαμβάνοντας τις αξιώσεις της περί τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Ένα τέτοιο σενάριο, εφόσον δεν συνοδευτεί από προσπάθεια φυσικής παρεμπόδισης των εργασιών, θα μπορούσε να επιτρέψει στην Τουρκία να διατηρήσει τις θέσεις της χωρίς να οδηγηθεί η κατάσταση σε ανοιχτή αντιπαράθεση.
Το δυσμενέστερο ενδεχόμενο παραμένει εκείνο της παρουσίας τουρκικών πολεμικών πλοίων με σκοπό την παρεμπόδιση των ερευνών, εξέλιξη που θα έθετε τις δύο πλευρές μπροστά σε πολύ πιο δύσκολες αποφάσεις.
Στην Αθήνα, πάντως, επιμένουν ότι η Ελλάδα ασκεί τα νόμιμα δικαιώματά της και ότι η εκτέλεση των εργασιών δεν εξαρτάται από την έγκριση της Τουρκίας.
Το γεγονός ότι οι τόνοι έχουν περιοριστεί μετά την αρχική ανταλλαγή ανακοινώσεων αποτελεί μια ένδειξη ότι επιχειρείται να αποφευχθεί η επιδείνωση του κλίματος. Δεν συνιστά, ωστόσο, εγγύηση ότι δεν θα υπάρξουν νέες αντιδράσεις.
Σε κάθε περίπτωση, η πραγματική δοκιμασία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις θα έρθει με τον απόπλου του γαλλικού πλοίου και κυρίως με την έναρξη των ερευνών. Τότε θα φανεί εάν η προσπάθεια διατήρησης χαμηλών τόνων μπορεί να αντέξει και επί του πεδίου ή εάν οι πάγιες διαφωνίες των δύο χωρών θα οδηγήσουν σε έναν νέο κύκλο έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.
