Σοβαρές καταγγελίες για θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης στα Κατεχόμενα φέρνει στο φως έρευνα του BBC, σύμφωνα με την οποία τουλάχιστον 30 παιδιά, τα περισσότερα Βρετανών γονέων, εκφράζονται φόβοι ότι συνελήφθησαν με σπέρμα ή ωάρια από διαφορετικούς δότες από εκείνους που είχαν επιλεγεί.
Σε όλες τις περιπτώσεις, οι γονείς υποστηρίζουν ότι είχαν επιλέξει προσεκτικά ανώνυμους δότες με βάση στοιχεία όπως το ιατρικό ιστορικό, η εμφάνιση, η προσωπικότητα, η εκπαίδευση και τα ενδιαφέροντά τους. Σήμερα, όμως, αμφιβάλλουν εάν το γενετικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε στις θεραπείες ήταν πράγματι αυτό που είχαν ζητήσει.
Οι νέες αποκαλύψεις του βρετανικού πρακτορείου δίνουν νέες, πιο σοβαρές διαστάσεις στην υπόθεση που είχε έρθει στο φως νωρίτερα μέσα στη χρονιά, όταν είχαν εντοπιστεί επτά ανάλογες περιπτώσεις.
Οι 15 από τις 30 περιπτώσεις συνδέονται με μία κλινική
Τα μισά από τα 30 παιδιά που αφορά το ρεπορτάζ γεννήθηκαν έπειτα από διαδικασίες που πραγματοποιήθηκαν στο Dogus IVF Centre. «Είναι απολύτως σκανδαλώδες», δήλωσε μία από τις μητέρες, η Ρέιτσελ, η οποία έμαθε πρόσφατα, έπειτα από εξέταση DNA, ότι ο δότης σπέρματος που χρησιμοποιήθηκε για τη σύλληψη του γιου της δεν ήταν αυτός που είχε επιλέξει.
Τρία πρόσωπα φέρονται να εμπλέκονταν στη φροντίδα πολλών από τους εν λόγω ασθενείς στην Dogus: η γιατρός Φιρντέβς Ουγκούζ Τιπ, ο γιατρός Σεβκέτ Αλπτουρκ και η συντονίστρια ασθενών Τζούλι Χόντσον. Γονείς υποψιάζονται ότι ενδέχεται να παραπλανήθηκαν από μέλη του προσωπικού. Η Φιρντέβς αρνείται οποιαδήποτε παρατυπία, ενώ ο Αλπτούρκ και η Χόντσον δεν απάντησαν στα ερωτήματα του BBC.
Οι εξετάσεις DNA που ενίσχυσαν τις υποψίες
Τα Κατεχόμενα αποτελούν δημοφιλή προορισμό για Βρετανούς που αναζητούν θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στο εξωτερικό, καθώς οι κλινικές διαφημίζουν χαμηλότερες τιμές, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και μεγάλη ποικιλία δοτών σπέρματος και ωαρίων. Στην περιοχή δεν εφαρμόζεται το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ το ψευδοκράτος αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία. Σύμφωνα με το BBC, αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι κλινικές να λειτουργούν σε ένα χαλαρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Μετά τις πρώτες αποκαλύψεις τον Μάρτιο, οι αρμόδιες αρχές ανακοίνωσαν ότι ξεκίνησαν επίσημη έρευνα, χωρίς ωστόσο να έχουν απαντήσει έκτοτε στα επανειλημμένα αιτήματα του βρετανικού δικτύου για περισσότερες πληροφορίες. Στο μεταξύ, νέοι γονείς επικοινώνησαν με το BBC, καταθέτοντας ιστορίες με ανησυχητικές ομοιότητες. Οι περισσότεροι υποστηρίζουν ότι οι κλινικές τούς είχαν υποσχεθεί ελεγμένους και υγιείς δότες από τη Δυτική Ευρώπη, αλλά μετά τη γέννηση των παιδιών τους άρχισαν να έχουν αμφιβολίες.
Έντεκα από τα 30 παιδιά έχουν πλέον υποβληθεί σε εμπορικά τεστ DNA. Τα αποτελέσματα έδειξαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία ή γειτονικές χώρες, γεγονός που, σύμφωνα με την έρευνα, ενισχύει τις υποψίες ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν οι δότες που είχαν επιλέξει οι οικογένειες.
Η περίπτωση της Ρέιτσελ και του 13χρονου γιου της
Η ιστορία της Ρέιτσελ είναι χαρακτηριστική. Για χρόνια αναρωτιόταν εάν κατά τη θεραπεία της στην Dogus είχε χρησιμοποιηθεί διαφορετικός δότης σπέρματος. Μετά τις πρώτες αποκαλύψεις του BBC, η ίδια και ο 13χρονος γιος της, Τζόνα, αποφάσισαν να κάνουν εξετάσεις DNA. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ότι η Ρέιτσελ είναι η βιολογική μητέρα του, αλλά έδειξαν ότι ο άνδρας που είχε επιλέξει ως δότη δεν ήταν ο βιολογικός του πατέρας.
«Πίστευα ότι η κλινική είχε κάνει ένα μεμονωμένο λάθος», είπε. Μαθαίνοντας, όμως, ότι υπάρχουν πολλές ακόμη οικογένειες με ανάλογες καταγγελίες, θεωρεί πλέον ότι πρόκειται για «κάτι πολύ μεγαλύτερο και πιο παραπλανητικό».
Η Ρέιτσελ είχε επιλέξει την Dogus το 2012, όταν ήταν 39 ετών. Για τη γονιμοποίηση των ωαρίων της χρειαζόταν δότη σπέρματος και το πακέτο εξωσωματικής κόστιζε περίπου 4.000 ευρώ, σημαντικά φθηνότερα από αντίστοιχη θεραπεία στη Βρετανία. Στην τιμή περιλαμβανόταν, όπως της είχε γνωστοποιηθεί, σπέρμα από την Cryos International στη Δανία.
Η Ρέιτσελ επέλεξε μέσω της ιστοσελίδας της Cryos έναν ανώνυμο Δανό δότη, ο οποίος εμφανιζόταν με το ψευδώνυμο «Ditto». Στο προφίλ του δήλωνε ότι θα δεχόταν τα παιδιά που θα γεννιούνταν από το γενετικό υλικό του να μάθουν την ταυτότητά του όταν συμπλήρωναν τα 18 τους χρόνια. «Ήθελα κάθε παιδί μου να έχει τη δυνατότητα να επικοινωνήσει με τον δότη», εξήγησε η Ρέιτσελ.
Η κλινική διαφήμιζε την Cryos, αλλά δεν υπήρξε ποτέ παράδοση σπέρματος
Σύμφωνα με τη Ρέιτσελ, αρκετοί συντονιστές ασθενών στην κλινική, μεταξύ των οποίων η Τζούλι Χόντσον, της είχαν πει ότι η Φιρντέβς θα αναλάμβανε την παραγγελία του σπέρματος.
Οι πρώτες υποψίες δημιουργήθηκαν όταν, μετά τη θεραπεία, η Ρέιτσελ ζήτησε επανειλημμένα ιατρική αναφορά που θα επιβεβαίωνε ότι είχε χρησιμοποιηθεί το σπέρμα του συγκεκριμένου δότη, χωρίς να τη λάβει. Μετά τη γέννηση του Τζόνα, τα χαρακτηριστικά του μωρού ενίσχυσαν τις αμφιβολίες της, καθώς, όπως λέει, διέφεραν αισθητά τόσο από τα δικά της όσο και από αυτά που αναγράφονταν στο προφίλ του δότη.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο προέκυψε όταν το BBC επικοινώνησε με την Cryos. Η τράπεζα σπέρματος δήλωσε ότι δεν διαθέτει κανένα αρχείο που να δείχνει ότι είχε παραδώσει ποτέ σπέρμα στην Dogus, παρότι η κλινική διαφήμιζε επί χρόνια τη σχέση της με την Cryos ως σημαντικό πλεονέκτημα των υπηρεσιών της.
Μάλιστα, η Cryos αποκάλυψε ότι είχε βάλει την Dogus σε «μαύρη λίστα» από το 2016, λόγω υπόθεσης στην οποία υπήρχαν υποψίες ότι η κλινική δεν είχε παραγγείλει σπέρμα από την εταιρεία για ασθενή, παρότι είχε δηλώσει ότι θα το έκανε.
Αμέλεια ή εξαπάτηση;
Ειδικοί στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή στους οποίους παρουσιάστηκαν τα ευρήματα εμφανίστηκαν σοκαρισμένοι από το ενδεχόμενο να επηρεάζονται 30 παιδιά. Όπως εξήγησαν, η κατά λάθος χρήση λανθασμένου δότη κατά τη διάρκεια εξωσωματικής είναι εξαιρετικά σπάνια. Το γεγονός ότι παρόμοιες περιπτώσεις φέρεται να επαναλήφθηκαν πολλές φορές εγείρει, κατά τους ίδιους, ερωτήματα για το εάν τελικά πρόκειται για αμέλεια ή για εξαπάτηση.
Η British Fertility Society έκανε λόγο για ενδείξεις «συστημικού προβλήματος που ξεπερνά έναν μεμονωμένο γιατρό και μία μεμονωμένη κλινική».
Ο Σεβκέτ Αλπτουρκ είναι ιδιοκτήτης και «υπεύθυνος διευθυντής» της Dogus, με αρμοδιότητα, σύμφωνα με τις τοπικές αρχές, να εγκρίνει τις διαδικασίες και τις δραστηριότητες της κλινικής. Ήταν ο γιατρός των γονέων έξι παιδιών που υποβλήθηκαν σε θεραπεία στην Dogus και οι οποίοι δήλωσαν στο BBC ότι υποψιάζονται πως ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκε σπέρμα ή ωάρια από διαφορετικούς δότες από εκείνους που είχαν επιλέξει. Δεν απάντησε στα ερωτήματα του βρετανικού πρακτορείου.
Εννέα ακόμη παιδιά από τις περιπτώσεις της Dogus είχαν ως γιατρό τη Φιρντέβς. Η ίδια υποστηρίζει ότι ο Αλπτουρκ ήταν υπεύθυνος για την τελική έγκριση των διαδικασιών και αρνείται ότι παραπλάνησε ποτέ ασθενείς. Η Φιρντέβς συνδέεται ως γιατρός και με άλλες εννέα παρόμοιες περιπτώσεις σε δύο διαφορετικές κλινικές, μετά την αποχώρησή της από την Dogus το 2015. Οι περισσότερες αφορούν τη Miracle IVF, την οποία διευθύνει σήμερα.
Η ίδια επιμένει ότι η Miracle IVF λειτουργούσε πάντοτε σύμφωνα με τη νομοθεσία και αναφέρει ότι οι ασθενείς υπογράφουν έντυπα συγκατάθεσης στα οποία εξηγείται ο τρόπος επιλογής των δοτών. Πολλοί από τους γονείς, ωστόσο, δηλώνουν ότι δεν είχαν ενημερωθεί επαρκώς.
Η Cryos ανέστειλε τη συνεργασία με τη γιατρό και τη Miracle IVF
Κομβικός εμφανίζεται και ο ρόλος της Τζούλι Χόντσον, η οποία αποτελούσε το βασικό σημείο επικοινωνίας για πολλούς Βρετανούς ασθενείς της Dogus. Σε emails προς ασθενείς ανέφερε επανειλημμένα ότι η Φιρντέβς θα παρήγγελνε για λογαριασμό τους σπέρμα από την Cryos. Η γιατρός, όμως, δήλωσε στο BBC ότι η προμήθεια σπέρματος δεν αποτελούσε μέρος των αρμοδιοτήτων της και ότι δεν γνώριζε πως οι ασθενείς ενημερώνονταν για το αντίθετο.
Η Χόντσον δεν απάντησε στις ερωτήσεις σχετικά με το εάν παρέλειψε σκόπιμα να πραγματοποιήσει τις παραγγελίες ή να διαβιβάσει τα αιτήματα των ασθενών στο αρμόδιο προσωπικό της κλινικής.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Cryos, Όλε Σόου, δήλωσε «σοκαρισμένος» από τον αριθμό των οικογενειών που ενδέχεται να έχουν επηρεαστεί. Η εταιρεία έχει πλέον αναστείλει και τη συνεργασία της με τη Φιρντέβς και τη Miracle IVF έως ότου ολοκληρωθεί η έρευνα των αρχών στα Κατεχόμενα.
Η γιατρός υποστηρίζει ότι έχει ήδη απαλλαγεί από οποιαδήποτε κατηγορία παραβίασης της νομοθεσίας, ωστόσο το BBC σημειώνει ότι δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει τον ισχυρισμό αυτό από τις αρμόδιες αρχές.
«Για χρόνια πίστευε ότι ήταν κατά το ήμισυ Δανός»
Για μεγάλο μέρος της ζωής του ο Τζόνα πίστευε ότι ήταν κατά το ήμισυ Δανός. Οι εξετάσεις DNA έδειξαν, αντίθετα, τουρκική και νοτιοευρωπαϊκή γενετική καταγωγή.
Η μητέρα του ξεκαθαρίζει ότι οι αποκαλύψεις δεν αλλάζουν τίποτα στη σχέση και στην αγάπη της για τον γιο της. Εκείνο που την ενοχλεί περισσότερο είναι ότι ο Τζόνα ενδέχεται να στερήθηκε τη δυνατότητα να αναζητήσει τον πραγματικό δότη όταν ενηλικιωθεί. Δεν γνωρίζει επίσης εάν το γενετικό υλικό του βιολογικού του πατέρα χρησιμοποιήθηκε και σε άλλες θεραπείες εξωσωματικής.
«Δεν θα μου προκαλούσε έκπληξη αν τελικά αποδεικνυόταν ότι έχει γενετικά αδέλφια εκεί έξω», είπε. «Ευτυχώς, ο Τζόνα ενθουσιάστηκε όταν έμαθε για την καταγωγή του», πρόσθεσε η Ρέιτσελ. «Ακόμη κι έτσι, αυτό που συνέβη δεν είναι αποδεκτό. Είναι κάτι τεράστιας σημασίας που θα μπορούσε να τον έχει τραυματίσει ψυχικά».
