Όταν η Ψυχή Ξεχνά να Κατεβάσει τα Όπλα

Γράφει η Γιάννα Χουρδάκη*

Υπάρχει μια βουβή γωνιά μέσα μας που δεν κοιμάται ποτέ. Λειτουργεί σαν ένας αρχαίος φρουρός σε πέτρινα τείχη, που κοιτάζει επίμονα το σκοτάδι, περιμένοντας μια απειλή που ίσως δεν έρθει ποτέ. Στην ψυχολογία, αυτή η κατάσταση της διαρκούς, εξαντλητικής ετοιμότητας ονομάζεται υπερεγρήγορση. Είναι η αόρατη πανοπλία που φοράμε ακόμη και στον ύπνο, η άμυνα που μετατρέπεται σε φυλακή και, τελικά, σε μια βαθιά σωματική κόπωση.

Όταν ζούμε για καιρό με τα μάτια ορθάνοιχτα και την ανάσα κρατημένη, το σώμα αρχίζει να πληρώνει το τίμημα. Η επιστήμη της ψυχοβιολογίας, μάς δείχνει πλέον ξεκάθαρα ότι ο νους και το σώμα δεν υπήρξαν ποτέ χωρισμένα. Κάθε σκέψη κινδύνου, κάθε παλιά πληγή που μας ψιθυρίζει να προσέχουμε, μεταφράζεται σε μια χημική καταιγίδα που πλημμυρίζει τα κύτταρα μας. Όταν ο φρουρός μέσα μας αρνείται να ξεκουραστεί, το ίδιο το βιολογικό μας οικοδόμημα αρχίζει να κλονίζεται.

Αυτή η διαρκής εσωτερική επαγρύπνηση είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης που κάποτε, ίσως στην παιδική μας ηλικία ή μετά από ένα μεγάλο συναισθηματικό γκρεμό, μας κράτησε όρθιους. Οι έρευνες γύρω από το ψυχικό τραύμα επιβεβαιώνουν ότι οι εμπειρίες που μας συγκλόνισαν αναδιοργανώνουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Το νευρικό μας σύστημα χάνει την πλαστικότητά του, ξεχνά πώς να επιστρέφει στο λιμάνι της γαλήνης και ερμηνεύει την ηρεμία όχι ως ασφάλεια, αλλά ως μια επικίνδυνη στιγμή αδυναμίας. Έτσι, το άγχος παύει να είναι ένα παροδικό σύννεφο και γίνεται ο τρόπος με τον οποίο αναπνέουμε.

Η διαδρομή προς τη θεραπεία δεν περνά μέσα από την αυτοκριτική, καθώς δεν μπορείς πολεμώντας τον εαυτό σου να φέρεις την ειρήνη. Η σύγχρονη προσωποκεντρική και βιωματική ψυχοθεραπεία τονίζει ότι η αλλαγή ξεκινά με μια πράξη βαθιάς συμφιλίωσης. Χρειάζεται να πλησιάσουμε αυτό το φοβισμένο κομμάτι μας, να αναγνωρίσουμε την κούρασή του κάτω από το βάρος της πανοπλίας και, με σταθερή, απαλή φωνή, να του ψιθυρίσουμε πως ο πόλεμος έχει τελειώσει. Μόνο όταν η ψυχή νιώσει αληθινά ασφαλής, θα επιτρέψει στο σώμα να χαλαρώσει τις γροθιές του, να αφήσει τα όπλα στο χώμα και να θυμηθεί, επιτέλους, πώς να τρέφεται από την ίδια τη ζωή.