Ίσως το νήμα μιας πιθανής απάντησης βρίσκεται στις Ευρωεκλογές του 2024. Τo αποτέλεσμα τότε επιβεβαίωσε τα διαχρονικά στοιχεία της ευρωκάλπης
Στις αρχές Μαΐου, πριν την ίδρυση των κομμάτων Τσίπρα και Καρυστιανού, η ΝΔ στην εκτίμηση ψήφου κατέγραφε 30% – βάσει του μέσου όρου όλων των δημοσκοπήσεων που δημοσιεύει το Politico. Σήμερα, μετά την ίδρυσή τους, είναι στο 29%. Επί της ουσίας δεν προκύπτει μεταβολή.
Σημειώθηκαν όμως αλλαγές στις επιλογές όσων ψηφοφόρων της είχαν ήδη πάρει αποστάσεις. Με σημείο αναφοράς τις εκλογές του 2023, η κυβέρνηση χάνει αθροιστικά δύο μονάδες προς τα δεξιά της (Φωνή Λογικής, Ελληνική Λύση), δύο μονάδες προς την Ελπίδα και 1,5 μονάδα προς την ΕΛΑΣ, ενώ περίπου πέντε μονάδες του εκλογικού σώματος μετακινούνται στην «αδιευκρίνιστη» ψήφο (Metron 4/6).
Βεβαίως για την ώρα επικρατεί ρευστότητα και οι τάσεις δεν έχουν λάβει οριστική μορφή.
Προκύπτει όμως το ερώτημα αν η αυτοδυναμία είναι ακόμα εφικτή.
Ίσως το νήμα μιας πιθανής απάντησης βρίσκεται στις Ευρωεκλογές του 2024. Τo αποτέλεσμα τότε επιβεβαίωσε τα διαχρονικά στοιχεία της ευρωκάλπης: συγκριτικά με τις εθνικές εκλογές η αποχή ήταν υψηλότερη, η φθορά για κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση μεγαλύτερη, ενώ τα μικρότερα κόμματα ενισχύθηκαν. Η ψήφος άλλωστε ήταν «χαλαρή».
Υπήρξε ωστόσο μια βασική διαφορά: η ΝΔ κατέγραψε μεγαλύτερες εκλογικές απώλειες από ότι αναμενόταν. Για την ακρίβεια υπέστη τις μεγαλύτερες που έχει υποστεί ποτέ ελληνική κυβέρνηση σε Ευρωεκλογές. Υποχώρησε κατά 12,2% συγκριτικά με το 2023 – από το 40,6% στο 28,3%.
Βεβαίως ήταν στην αρχή της δεύτερης θητείας της έχοντας ήδη κυβερνήσει για πέντε χρόνια. Επίσης, ο ΣΥΡΙΖΑ του Κασσελάκη τότε, ήταν αδύναμος με συνέπεια να αδυνατίσει και το «αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο». Δεδομένης όμως και της ευρείας επικράτησης του 2023, η πτώση της ΝΔ ήταν μεγάλη.
Πρόσφατη εμπειρική μελέτη που εξετάζει ποσοτικά την επίδραση επιμέρους παραγόντων στην ψήφο, αποδίδει την φθορά πρωτίστως στην αρνητική αξιολόγηση των επιδόσεων της κυβέρνησης στην οικονομία και δευτερευόντως στη δυσφορία για τη λειτουργία των θεσμών (Bolgherini S., Gkotinakos A. & Teperoglou T. 2026. The 2024 European Parliament elections in Greece: blues of an incipient predominant-party system?, South European Society and Politics).
Διαπιστώνεται όμως επιπλέον ότι η αποδυνάμωση της κυβέρνησης, δεν πυροδότησε την αναδιάταξη των κομματικών δυνάμεων. Οι μεγαλύτερες διαρροές ήταν προς την αποχή και οι μικρότερες αθροιστικά προς δυνάμεις της Άκρας Δεξιάς (Ελληνική Λύση, Φωνή Λογικής). Δεν παρατηρήθηκε επίσης ιδεολογική μετατόπιση ψηφοφόρων, αν και η επιλογή κομμάτων στα δεξιά της ΝΔ ίσως να συνδέεται με ζητήματα όπως ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών και το μεταναστευτικό.
Τι δείχνουν όμως τα ευρήματα αυτά για τη σημερινή συγκυρία; Τι άλλαξε δύο χρόνια μετά και πως επηρεάζονται οι εκτιμήσεις για την επίτευξη της αυτοδυναμίας;
Η εικόνα είναι σύνθετη.
Από τη μια πλευρά, η ΝΔ εισέρχεται στον όγδοο χρόνο της θητείας της και η κόπωση από τη διακυβέρνηση είναι αναπόφευκτη. Επίσης, η δυσαρέσκεια για την οικονομία παραμένει. Bάσει της Metron (Μega 4/6), η ακρίβεια διατηρείται στην κορυφή των προτεραιοτήτων της κοινής γνώμης (47%), ενώ οι θετικές αξιολογήσεις για τη διαχείρισή της οικονομίας συνολικά, είναι μόλις 14%. Διατηρείται ακόμα η δυσαρέσκεια για τη λειτουργία των θεσμών. Ζητήματα όπως η «κρίση θεσμών» και η «διαφθορά» είναι σχετικά ψηλά στην ιεράρχηση των πολιτών (23% και 14% αντίστοιχα). Την ίδια στιγμή η ικανοποίηση από την κυβερνητική πολιτική στα θέματα δημοκρατίας είναι χαμηλή (16%). Παράλληλα, οι διαρροές προς τα δεξιά δεν έχουν κλείσει. Απλώς μετατοπίστηκαν. Ένα μέρος τους για την ώρα, διοχετεύεται στην Ελπίδα της Καρυστιανού, ενώ σε περίπτωση ίδρυσης κόμματος από τον Σαμαρά ίσως σημειωθεί και νέα μετακίνησή τους προς τον πρώην πρωθυπουργό, όπως έδειξε έρευνα της Pulse (2/6). Στις συνθήκες αυτές η αναστροφή της φθοράς έχει καταστεί δύσκολη.
Από την άλλη πλευρά, οι επικείμενες εθνικές κάλπες διαφέρουν από τις ευρωπαϊκές καθώς το διακύβευμα είναι κρισιμότερο και η ψήφος δεν είναι «χαλαρή». Για αυτό και η συσπείρωση των μεγαλύτερων κομμάτων παραδοσιακά αυξάνεται. Όπως άλλωστε και τα ποσοστά τους. Επίσης δεν έχει προκύψει ακόμα ισχυρός ανταγωνιστής για την εξουσία, ενώ κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν επιθυμεί συνεργασία με την κεντροδεξιά. Συναφώς, οι προτιμήσεις για αυτοδύναμες και συνεργατικές κυβερνήσεις είναι μοιρασμένες (47% και 51% αντίστοιχα).
Συνολικά, βάσει των παραπάνω, αν και δεν μπορεί να αποκλειστεί η υπέρβαση του πήχη του 30% από την κυβερνητική πλευρά, οι πιθανότητες αδυναμίας σχηματισμού κυβέρνησης και προσφυγής σε δεύτερες κάλπες είναι πλέον αυξημένες.
*Ο Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επιστήμης στο Queen Mary University of London (QMUL) και διδάσκων στο Τμήμα Επικοινωνίας & ΜΜΕ του ΕΚΠΑ.
ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ
