Η εφηβεία είναι η περίοδος όπου η ψυχή αναζητά απεγνωσμένα την αποδοχή της ομάδας· είναι μια ηλικία που διψά να ανήκει, να καθρεφτιστεί, να επιβεβαιωθεί. Στον ψηφιακό κόσμο, αυτή η ανάγκη βρίσκει ένα φαινομενικά απεριόριστο πεδίο: ομάδες, διαδικτυακές φιλίες, εκατοντάδες «ακόλουθοι», χιλιάδες «φίλοι». Το διαδίκτυο στήνει μπροστά στον έφηβο μια σκηνή γεμάτη πρόσωπα που χαμογελούν, χειροκροτούν, σχολιάζουν.
Κάτω όμως από την επιφάνεια αυτής της πληθώρας, η εμπειρία είναι συχνά μοναχική. Το αίσθημα του ανήκειν που προσφέρει η οθόνη είναι ψευδές: μοιάζει με ένα τεράστιο δωμάτιο γεμάτο φωνές που μιλούν όλες ταυτόχρονα, χωρίς καμία να σε αγγίζει πραγματικά. Είναι μια θάλασσα προσώπων χωρίς παρουσία, μια σύνδεση που μένει στην επιφάνεια και δεν ριζώνει στον πυρήνα της ανθρώπινης σχέσης.
Ο έφηβος μπορεί να συνομιλεί ασταμάτητα, να κατακλύζεται από ειδοποιήσεις, και παρ’ όλα αυτά να νιώθει ένα εσωτερικό κενό που βαθαίνει. Είναι η μοναξιά του πλήθους: η εμπειρία του να είσαι συνεχώς «συνδεδεμένος» αλλά ουσιαστικά απών από κάθε αληθινή συνάντηση. Η φιλία γίνεται αριθμός, η αποδοχή μετριέται σε καρδιές και αντίχειρες, η αξία ανακυκλώνεται μέσα από ένα σύστημα ανταμοιβών που δεν έχει διάρκεια.
Το ψευδές ανήκειν λειτουργεί σαν αλμυρό νερό που ξεδιψά για λίγο αλλά αυξάνει τη δίψα. Ο έφηβος βυθίζεται όλο και περισσότερο στον ψηφιακό κόσμο ελπίζοντας να σβήσει την ανάγκη του για αναγνώριση, αλλά η ανάγκη γίνεται εντονότερη. Το νευρικό σύστημα μαθαίνει να εξαρτάται από το τυχαίο like ή το φευγαλέο σχόλιο, και η ψυχή σιγά-σιγά συνηθίζει να αντέχει χωρίς το βαθύ βλέμμα, χωρίς την αυθεντική παρουσία.
Το αίσθημα μοναξιάς οφείλεται στη συναισθηματική απουσία δεσμών που μας καθρεφτίζουν αυθεντικά. Και αυτό ακριβώς λείπει από το ψηφιακό πεδίο. Το διαδίκτυο παρέχει το περίγραμμα της σχέσης, όχι την ουσία. Σου δείχνει το πρόσωπο, αλλά όχι την αλήθεια του· σου δίνει μια απάντηση, αλλά όχι τη ζεστασιά της ανάσας που τη συνοδεύει.
Η πρόκληση είναι τεράστια: να μάθουμε στους νέους να ξεχωρίζουν την ψευδαίσθηση της σύνδεσης από το αληθινό ανήκειν. Να καταλάβουν ότι η ομάδα στο chat δεν μπορεί να αντικαταστήσει το πρόσωπο που στέκεται δίπλα σου, ότι η εικόνα στο προφίλ δεν είναι σχέση, ότι το like δεν είναι αγκαλιά. Να ανακαλύψουν ότι το ουσιαστικό ανήκειν δεν προσφέρεται από το πλήθος αλλά χτίζεται με λίγους ανθρώπους που θέλουν να σε βλέπουν όπως είσαι — με τις σκιές και τα φώτα σου.
Αυτός ο διαχωρισμός δεν είναι εύκολος. Γιατί το ψευδές ανήκειν έχει λάμψη: προσφέρεται αμέσως, γρήγορα, εύκολα. Το αληθινό ανήκειν απαιτεί χρόνο, ρίσκο, ευαλωτότητα. Αλλά είναι μόνο εκεί που ο άνθρωπος παύει να είναι «προφίλ» και ξαναγίνεται πρόσωπο.
Γιάννα Χουρδάκη, Ψυχολόγος- Παιδοψυχολόγος
Συγγραφέας του βιβλίου: Το σώμα ως καθρέφτης της ψυχής
Πλατεία Ελευθερίας 45, 6947940293
Ακολουθήστε το Entospolis στο Facebook
