Ένα πραγματικό γεγονός, στη γερμανική κατοχή στα χωριά Γέργερη και Βορίζια ήταν η αφορμή γραφής του έργου “Φίλεμα”, από τον κρητικό συγγραφέα Κουνουγάκη Μάνο, δίνοντάς του το πρώτο βραβείο στον πανελλήνιο διαγωνισμό πρωτοεμφανιζόμενου θεατρικού συγγραφέα στο φεστιβάλ θεάτρου του Δήμου Μονεμβασιάς.
Ένα ανατρεπτικό θεατρικό έργο όπου η συνθήκη “άνθρωπος-υπάνθρωπος” καθορίζει την ανθρώπινη αξία.
Αν και σε σκηνικό πολέμου, ανάγει τι φιλοξενία σε “ιερό καθήκον”, με τους ήρωες να έρχονται αντιμέτωποι με την υποδοχή και αποδοχή του “ξένου”, επιχειρώντας να υπάρξουν ανάμεσα στο χρέος και την υποχρέωση!
Το ΣΧΗΜΑ 7 με μία χωροχρονική απροσδιοριστία επιχειρεί την ταύτηση αλλά και τον πρόβληματισμό για το:
- Τι είναι λογικό και τι όχι.
- Ποια και πού η προσωπική μας ελευθερία.
- Τι επιλέγουμε την κρίσιμη στιγμή.
- Ποιος ο “λογικός παραλογισμός” της αγάπης;
- ΠΩΣ ΘΑ ΗΤΑΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΜΑΣ ΑΝ..
ΣΧΗΜΑ 7
Σημείωμα Συγγραφέα
Μάνος
Το Φίλεμα είναι βασισμένο σε δύο άξονες. Ο πρώτος πάει πίσω στα παιδικά μου χρόνια με τον παππού μου, Μανόλη, να μου διηγείται ιστορίες από τη ζωή του. Προφορικές αφηγήσεις που αποτέλεσαν και την πρώτη μου επαφή με γεγονότα της νεότερης ιστορίας όπως η Γερμανική Κατοχή στην Κρήτη. Μια από αυτές αφορά και την εκτέλεση 25 αμάχων (από τους οποίους μόνο ένας σώθηκε) από τους ναζί την 14η Αυγούστου 1944 στο χωριό μου, Γέργερη, Ηρακλείου. Ένας από τους εκτελεσθέντες ήταν και ο αδερφός του παππού μου, Μιχάλης Τεριζάκης.
Ένα από τα σημεία που μου είχε κάνει ιδιαίτερη εντύπωση στις αφηγήσεις του παππού μου για το γεγονός ήταν η ιστορία ενός καφετζή-παντοπώλη από το χωριό Βορίζια, ο οποίος είχε τραπεζώσει τους Γερμανούς λίγο πριν κάψουν το χωριό του – και συνεπώς το σπίτι και το καφενείο του. Ο καφετζής, λοιπόν, μετά τα Βορίζια πήγε στη Γέργερη όπου κι άνοιξε ένα νέο μπακάλικο-καφενείο. Εκεί, την παραμονή της εκτέλεσης, επανέλαβε το τραπέζωμα στους κατακτητές. Ένα τραπέζωμα, σύμφωνα με τον παππού μου ταπεινό με αυγά, τυρί, κρασί. Ευχαριστημένοι και χορτασμένοι οι ναζί έδωσαν χάρη σε όσους από τους συλληφθέντες ο καφετζής γνώριζε. Έτσι, αρκετοί άνδρες από το χωριό μου και τη γύρω περιοχή γλύτωσαν.
Δεν γνωρίζω ποιοι ήταν οι πραγματικοί λόγοι που οδήγησαν εκείνο τον άνδρα στο τραπέζωμα των ναζί και των Ελλήνων συνεργατών τους. Φόβος, παθητική αποδοχή μια διαταγής, ελπίδα για κάποιο κέρδος, φιλοναζιστικά αισθήματα; Από παλιά σκεφτόμουν πως αυτό που θα είχε πραγματικό ενδιαφέρον (και με το οποίο συμφωνεί η μαρτυρία του παππού μου) ήταν να το έκανε γιατί ήθελε να ακολουθήσει την αρχαία παράδοση του νησιού και να είναι φιλόξενοςˑ ακόμα κι σε εκείνο τον ξένο που φέρνει φωτιά και θάνατο στον τόπο του. Μια πράξη που όχι μόνο έρχεται σε αντιδιαστολή με το μίσος της ναζιστικής ιδεολογίας ως προς το καθετί «ξένο», αλλά και που εξυψώνει τον φιλόξενο καφετζή σε ένα ιδανικό ανθρώπινο ον.
Δεύτερος άξονας είναι μια υπόθεση παράλληλης πραγματικότητας. Μια προσπάθεια διερεύνησης του ερωτήματος πώς θα ήταν ο κόσμος μας αν εκτός από τους homo sapiens, το είδος μας, είχε επιζήσει ως τις μέρες μας και κάποιο άλλο είδος ανθρώπου. Στο Φίλεμα, έχουμε έναν κόσμο όπου δύο είδη ανθρώπου έχουν τραβήξει μια σχεδόν κοινή πορεία εξέλιξης, με τον homo sapiens, ωστόσο, να έχει την υπεροχή στη μεταξύ τους συνύπαρξη. Γεγονός που επιτρέπει στους κατακτητές να έχουν μια ρητορική περί ανωτερότητας του homo sapiens που θυμίζει τη ρητορική των ναζί περί ανωτερότητας της άριας φυλής και το μίσος για τους Εβραίους, των οποίων τη θέση στον κόσμο του έργου μου έχουν πάρει οι «υπάνθρωποι». Ένας «υπάνθρωπος» είναι και ο Γιόζεφ, ο καφετζής ενός μικρού χωριού που θεωρεί ως ύψιστο χρέος του τη φιλοξενία. Την ύπαρξη αυτής της δεύτερης ανθρώπινης φυλής και τη συνύπαρξή της με το είδος μας την αντιμετωπίζω μυθοπλαστικά, προσπαθώντας να της δώσω, μέσα από τον Γιόζεφ, μια όσο πιο «ανθρώπινη» είναι δυνατόν διάσταση, ώστε να επιτρέψω στον αναγνώστη/θεατή να ταυτιστεί μαζί του και να σκεφτεί το μεγάλο ερώτημα: «τι τελικά είναι άνθρωπος;»
Έτσι το έργο αν και έχει ως αφετηρία του την Κατοχική Κρήτη αποκτάει μια οικουμενική διάσταση και αφορά κάθε άνθρωπο που βρέθηκε σε μια εμπόλεμη κατάσταση και προσπάθησε να πνίξει το μίσος του και να παραμείνει άνθρωπος. Είναι κάτι που το ένιωσα έντονα όταν το έργο παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Ελληνικού Έργου της Οξφόρδης. Καθώς με το Φίλεμα έκλεισε το Φεστιβάλ άνθρωποι από διαφορετικές χώρες με πλησίασαν και μου μίλησαν για το πως ταυτίστηκαν με το έργο. Δεν θα ξεχάσω, για παράδειγμα, μια Ουκρανή που μου μίλησε για το πως το έργο την έκανε να βιώσει ξανά τον πόλεμο στη χώρα της ή μια Γερμανίδα που είχε γιαγιά Εβραία και ταυτίστηκε έντονα με τους κατακτητές του έργου μου, οι οποίοι δεν αντιπροσωπεύουν το απόλυτο κακό, αλλά έχουν και κάποια φωτεινά σημεία στις ψυχές του.
Σχόλιο Συγγραφέα
Το έργο έχει κάνει ήδη έναν όμορφο κύκλο με ανεβάσματα και διακρίσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Η χαρά μου, όμως, είναι μεγάλη για αυτό το πρώτο ανέβασμα στην Κρήτη. Και ιδιαίτερα που αυτό το ανέβασμα γίνεται από τον Κωνσταντίνο Μεταξάκη και το Σχήμα 7, μια ομάδα που πάντα παρακολουθώ με θαυμασμό όποτε επιστρέφω στην πόλη μου το Ηράκλειο.
Μάνος Κουνουγάκης
Φεβρουάριος 2025
Βιογραφικό Συγγραφέα
Ο Μάνος Κουνουγάκης γεννήθηκε το 1985 στο Ηράκλειο, όπου και πέρασε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια. Είναι θεατρικός συγγραφέας και καθηγητής θεατρικής γραφής στη Σχολή Πυροδότησης Θεατρικής Γραφής (Θέατρο Πορεία και Ίδρυμα Κακογιάννης).
Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στην Αμερικάνικη Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Essex. Ακολούθησε ένα δεύτερο μεταπτυχιακό στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών. με ειδίκευση στη θεατρική γραφή και μετάφραση.
Λογοτεχνικά του κείμενά του έχουν συμπεριληφθεί σε ανθολογίες και περιοδικά όπως το βρετανικό Focus. Έχει διακριθεί σε διαγωνισμούς με θεατρικά έργα, ποιήματα, διηγήματα και σενάρια. Ενδεικτικά αναφέρονται το βραβείο χαϊκού Vladimir Devidé του International Academic Forum, οι υποψηφιότητες στα βραβεία ποίησης του φανταστικού της American Science Fiction Poetry Association και το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Θεατρικού Συγγραφέα του Πανελλήνιου Φεστιβάλ Ερασιτεχνικού Θεάτρου Δήμου Μονεμβασίας.
Υπήρξε δημιουργός και διαχειριστής του ηλεκτρονικού λογοτεχνικού περιοδικού Chalice (2014-2017), καθώς και μέλος της συντακτικής ομάδας του αγγλόφωνου λογοτεχνικού περιοδικού Prachya Review (2015-2017) από το Μπαγκλαντές. Είναι συνδημιουργός της ιστοσελίδας PlayGRound όπου δημοσιεύονται ελληνικά θεατρικά έργα.
Θεατρικά του έργα έχουν ανέβει στη σκηνή και παρουσιαστεί σε φεστιβάλ στην Ελλάδα και τη Βρετανία. Τα περισσότερα δημοσιεύονται ελευθέρα στο διαδίκτυο (kounougakis.gr). Σε έντυπη μορφή κυκλοφορούν τα Φίλεμα (2023) και Θεές (2024) από την Κάπα Εκδοτική.
πηγή:zerotoeighteen.gr
