γράφει η Γιάννα Χουρδάκη*
Τα αυτοάνοσα είναι μια ομάδα νοσημάτων, στα οποία το ανοσοποιητικό σύστημα ενός οργανισμού επιτίθεται στα ίδια του τα κύτταρα και τους ιστούς του, θεωρώντας τα ως απειλές. Μπορεί να πλήξουν διάφορα μέρη του σώματος, όπως την επιδερμίδα, τους μύες, τις αρθρώσεις, το νευρικό σύστημα και άλλα.
Το ανοσοποιητικό σύστημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στο στρες. Οι μελέτες των τελευταίων δεκαετιών στον τομέα της ψυχο-νευρο-ανοσολογίας έχουν αποδείξει ότι το χρόνιο στρες και τα στρεσογόνα βιώματα επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, πλήττοντας την ισορροπία του.
Η παρατεταμένη έκκριση της ορμόνης του στρες, δηλαδή της κορτιζόλης, μειώνει την ικανότητα των λευκών αιμοσφαιρίων να αντιμετωπίζουν τις φλεγμονές. Οι χρόνιες φλεγμονές είναι συνδεδεμένες με αυτοάνοσες αντιδράσεις. Από την άλλη το στρες μπορεί να καταστήσει το ανοσοποιητικό σύστημα υπερενεργό, οδηγώντας σε υπεραντίδραση και επιθέσεις ακόμα και στα κύτταρα του ίδιου του οργανισμού. Ακόμα και η επίδραση που έχει το στρες στον ύπνο, προκαλώντας αϋπνία, μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα στην ανοσολογική λειτουργία, επειδή ο ύπνος είναι σημαντικός για την καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Κατά συνέπεια, το στρες αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης αυτοάνοσων νοσημάτων, αλλά και επιδεινώνει τα συμπτώματα, αν ήδη υπάρχει η πάθηση.
Συνειδητοποιώντας το μέγεθος της επιβάρυνσης που προκαλεί το στρες, μπορούμε να αξιολογήσουμε πιο σωστά τις επιλογές μας, επαναπροσδιορίζοντας τις προτεραιότητες μας και ιεραρχώντας διαφορετικά τη σοβαρότητα που αποδίδουμε στα ζητήματα της καθημερινότητας. Τίθεται δηλαδή το ζήτημα της σηματνικής καθημερινής καταπόνησης του οργανισμού μας από το στρες, για προβλήματα απλά και καθημερινά, που για λίγο, πήραν μεγάλη διάσταση στη σκέψη μας, χωρίς να αξίζουν πραγματικά την ανησυχία ή το φόβο μας.
Ιδιαίτερα σοβαρό γίνεται το θέμα, όταν αυτή η άσκοπη ανησυχία γίνεται χρόνια ή μόνιμη. Για παράδειγμα, ένας έφηβος που ζει τα μαθητικά του χρόνια σε ένα μόνιμο άγχος επίδοσης, είναι σημαντικό να κατανοήσει ότι η πραγματική απειλή δεν είναι μια ενδεχόμενη αποτυχία στο σχολείο, αλλά το άγχος που βιώνει και οι συσσωρευτικές επιπτώσεις του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα θα μπορούσε να αποτελέσει και η περίπτωση κάποιου που ζει με το φόβο των μικροβίων (ή γενικότερα των ασθενειών) γιατί τα θεωρεί επικίνδυνα. Στην πραγματικότητα όμως, η απειλή και μάλιστα σοβαρή, είναι το στρες που προκαλούν αυτές οι σκέψεις.
Άλλωστε, όλοι μας έχουμε παρατηρήσει ότι το μεγαλύτερο μέρος των φόβων παραμένει μόνο στη σκέψη μας και πολύ γίνεται γεγονός. Αυτό συμβαίνει επειδή, όταν κάποιος αισθάνεται φόβο ή στρες, δεν μπορεί να κρίνει αντικειμενικά, με αποτέλεσμα τα σενάρια που δημιουργεί στο νου του να είναι υπερβολικά, χωρίς πιθανότητες να πραγματοποιηθούν. Άλλωστε η ζωή είναι απρόβλεπτη και πολύ δύσκολα περιορίζεται στη δική μας φαντασία.
Ας φανταστούμε λοιπόν κάποιον που έχει ζήσει μεγάλο μέρος της ζωής του στο φόβο, λόγω φορτισμένων σκέψεων και όχι πραγματικών γεγονότων, βιώνοντας τις σοβαρές ψυχολογικές και οργανικές συνέπειες που επιφέρει μια τέτοια κατάσταση. Πόσο δραματικό είναι το να ξυπνήσει ένα πρωί, σε προχωρημένη ηλικία και να διαπιστώσει ότι άδικα πέρασε τη ζωή του στο φόβο, ζώντας ατελείωτα δράματα στη σκέψη του, που ποτέ δεν υλοποιήθηκαν!
Ακόμα όμως, και σε περιπτώσεις που η ζωή φέρνει δύσκολες προκλήσεις, ο άνθρωπος που έχει την τάση να δημιουργεί σενάρια φόβου και να εστιάζει σε πιθανές αρνητικές εξελίξεις, θα είναι ήδη αποδυναμωμένος από το βαρύ συναισθηματικό φορτίο και δεν θα είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις περιστάσεις, στο βαθμό που θα μπορούσε.
Σε κάθε στιγμή της ζωής μας, καλούμαστε να αξιολογήσουμε τη δεδομένη κατάσταση. Σαν να διαθέτουμε μια εσωτερική ζυγαριά, αποφασίζουμε υποσυνείδητα τι είναι περισσότερο σημαντικό. Όταν τα συνηθισμένα προβλήματα της καθημερινότητας μας προκαλούν στρες, σημαίνει ότι στο υποσυνείδητο μας έχει ληφθεί η απόφαση ότι αυτά είναι περισσότερο σημαντικά από την ψυχική και σωματική μας υγεία. Ρίχνοντας το φως της κατανόησης μας σε αυτή την κατάσταση, μπορούμε να επιτύχουμε καταλυτικές αλλαγές, που θα ενισχύσουν τις ψυχικές μας δυνάμεις και θα αποσοβήσουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία μας.
Γιάννα Χουρδάκη, Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος
Ιατρικό Κρήτης, 2ος όροφος, 6947940293.
