Γράφει η Γιάννα Χουρδάκη, ψυχολόγος
Η συνειδητοποίηση της θνητότητας αποτελεί μια σημαντική παράμετρο που μπορεί να καθορίσει την ποιότητα της ζωής μας. Καθώς, σύμφωνα με τη νομοτέλεια του κόσμου μας, τα αντίθετα πάνε μαζί, η ζωή και ο θάνατος συνυπάρχουν, σαν ένα αδιαχώριστο δίπολο, όσο κι αν οι περισσότεροι από μας εστιάζουμε μόνο στον ένα πόλο. Ζούμε τη ζωή θεωρώντας τη δεδομένη και συμπεριφερόμαστε σαν να πρόκειται να κρατήσει για πάντα. Απωθούμε το δεδομένο του θανάτου, γιατί δεν μπορούμε να διαχειριστούμε τον τρόμο που προκαλεί η συνειδητοποίηση του.
Παρόλα αυτά, η στάση μας απέναντι στην ιδέα του τέλους, καθορίζει πολλές παραμέτρους της ζωής, όπως τις προτεραιότητες μας, τη σχέση μας με τους ανθρώπους, αλλά και με τα υλικά αγαθά. «Με ενοχλεί η αλαζονεία, γιατί προσβάλει το κοινό, πεζό τέλος όλων μας», γράφει στην ποίηση της η Κική Δημουλά. Πράγματι, η αλαζονική συμπεριφορά, η εχθρότητα, το κυνήγι των αγαθών, αλλά και οι πολλοί και διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους η ζωή μας σπαταλιέται άσκοπα, βρίσκει χώρο στις ανθρώπινες επιλογές και συμπεριφορές, εξαιτίας της απροθυμίας μας να συνειδητοποιήσουμε την περατότητα της ζωής.
Memento mori, ήταν η φράση που ολοκλήρωνε τη στέψη κάθε Ρωμαίου αυτοκράτορα, καθώς η επίγνωση της προσωρινότητας, θεωρούνταν σημαντική για τη σωστή διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας.
Οι πρόγονοι μας έδιναν ιδιαίτερη έμφαση στην κατανόηση του θανάτου και υποστήριζαν ότι «η φιλοσοφία είναι μελέτη θανάτου», εννοώντας ότι ο άνθρωπος μπορεί να αποκτήσει επαρκή γνώση για τον εαυτό του, τον κόσμο και τη ζωή, μόνο αν κατανοήσει το μυστήριο του θανάτου. Και αποτελεί, πραγματικά μια ηχηρή αντίφαση, αλλά και δηλωτικό της ανθρώπινης άγνοιας, το γεγονός ότι ενώ έχουμε κατακτήσει το διάστημα και έχουμε αποκτήσει τεχνολογία αδιανόητα υψηλή, δεν έχουμε απαντήσει ακόμα στο ποιο αρχέγονο ερώτημα, «από πού ερχόμαστε και που πάμε», όπως διατυπώθηκε από τον Καζαντζάκη, αλλά και από το Σωκράτη, δια στόματος Πλάτωνα, στην αρχή γνωστού φιλοσοφικού διαλόγου.
Ο Επίκτητος έλεγε ότι ο θάνατος δε θα πρέπει να μας τρομάζει γιατί όσο εμείς είμαστε εδώ αυτός απουσιάζει και όταν έρθει εμείς δε θα είμαστε εδώ. Παρόλα αυτά, όμως, η επίγνωση του γίνεται πολύτιμο κριτήριο για τη ζωή, μας κάνει σοφότερους και οδηγεί σε ωριμότερες επιλογές. Κάθε στιγμή είναι ιδιαίτερα πολύτιμη για να αναλώνεται στη θλίψη, το στρες, το κυνήγι του χρήματος και τη μνησικακία. Ας ζήσουμε κάθε στιγμή μας όντας παρόντες στο τώρα, χωρίς να ξοδευόμαστε στη αναμόχλευση του παρελθόντος και την ανησυχία για το μέλλον. Ας σκεφτούμε, αν, ξυπνώντας ένα πρωί σε προχωρημένη ηλικία θα μας αρέσει ο απολογισμός μας ή θα πικραθούμε επειδή ξοδέψαμε τη ζωή μας σε φόβους που, οι περισσότεροι, ποτέ δε βγήκαν αληθινοί.
Αφιερωμένο στη μητέρα μου.
Γιάννα Χουρδάκη, Ψυχολόγος, Παιδοψυχολόγος, Ειδική Παιδαγωγός
Πλατεία Ελευθερίας, τηλ. 6947940293
