Γράφει η Γιάννα Χουρδάκη
Ψυχολόγος- Παιδοψυχολόγος
Αναμφίβολα, η σύγχρονη εποχή είναι από τις δυσκολότερες στη ανθρώπινη ιστορία, αναφορικά με την ψυχική υγεία, γεγονός που αγγίζει τόσο την ενήλικη ζωή, όσο και την παιδική και εφηβική ηλικία. Μάλιστα, η επιστήμη της Ψυχολογίας εισήγαγε τον όρο «φθίνουσα αναπτυξιακή τάση» για να περιγράψει το γεγονός ότι οι ψυχολογικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά και οι έφηβοι σήμερα, είναι χωρίς προηγούμενο σε συχνότητα και ένταση.
Οι ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων αποτελεί ένα από τα σημεία των καιρών, που ευθύνονται για τη δυσοίωνη αυτή πραγματικότητα. Η αίσθηση του «ανήκειν», που υπήρχε στο πρόσφατο παρελθόν, η επίγνωση πως η ευρύτερη οικογένεια, ακόμα και η γειτονιά θα σταθεί αρωγός στην εκάστοτε δυσκολία, έχει δώσει τη θέση της στην ατομικότητα, που παρά την αίσθηση ελευθερίας που προσφέρει, το άτομο γνωρίζει ότι πρέπει να τα βγάλει πέρα μόνο του. Η φιλία δεν αποτελεί πια υπέρτατη αξία, αντίθετα, ο καθένας κοιτάζει το συμφέρον του. Ο θεσμός της οικογένειας φθίνει, τα διαζύγια αυξάνονται δραματικά, η συζυγική πίστη δεν είναι δεδομένη. Παράλληλα έχει χαθεί η ιδέα της θυσίας που υπήρχε σε προηγούμενες γενιές, με αποτέλεσμα οι σύζυγοι να θέτουν την προσωπική τους ικανοποίηση πάνω από τη διατήρηση της οικογένειας τους. Η σχέση του ζευγαριού μπορεί να πληγεί ανεπανόρθωτα, με τα προβλήματα να αντανακλώνται και στη σχέση με τα παιδιά τους.
Η έκπτωση των αξιών έχει καθολικό χαρακτήρα, οι στόχοι είναι σχεδόν αποκλειστικά υλιστικοί, ο σεβασμός φθίνει. Η αδιαφορία για το συνάνθρωπο έρχεται ως αναπόφευκτη συνέπεια, ενώ θεωρείται δείγμα πολιτισμού και διακριτικότητα, το να μην ασχολείται κανείς με το διπλανό του. Η ανιδιοτέλεια σπανίζει, και έχει δώσει τη θέση της στην προσδοκία του κέρδους, τον ανταγωνισμό, την ανάγκη για προβολή, ενώ οι σχέσεις χαρακτηρίζονται από αποξένωση, η οποία ενισχύεται από την υπερβολική παρουσία της τεχνολογίας στην καθημερινότητα. Έτσι, ο σύγχρονος άνθρωπος νιώθει ότι δεν υπάρχει καμία σταθερά δίπλα του, ότι όλα είναι ρευστά και αβέβαια.
Μέσα σε τέτοιες σχέσεις, τυπικές, επιφανειακές και συμβατικές, ο σύγχρονος άνθρωπος παγιδεύεται και αναγκάζεται να φυλακίσει μέσα του όλα αυτά που πραγματικά σκέφτεται και αισθάνεται. Και τότε είναι που αρχίζει η ψυχή του να διαμαρτύρεται και να ζητά απεγνωσμένα βοήθεια, γιατί νιώθει μόνη και κενή, και, αν και φαινομενικά είναι άκρως κοινωνική και περιτριγυρισμένη από πλήθος φίλων, στην πραγματικότητα διψάει για λίγη ουσιαστική και αληθινή επαφή.
Η ίδια αίσθηση χαρακτηρίζει και την επαγγελματική και οικονομική προοπτική του σύγχρονου ανθρώπου. Η επαγγελματική ανασφάλεια, η απειλή της ανεργίας, οι σπουδές χωρίς αντίκρισμα, οι άνεργοι κάτοχοι master, συνθέτουν ένα πλαίσιο αβεβαιότητας που εντείνει το άγχος για το αύριο. Με κομμένα τα φτερά τους, νέοι ενήλικες που δαπάνησαν κόπο, χρόνο και χρήματα για σπουδές, βιώνουν τη ματαίωση και την απογοήτευση και συμβιβάζονται συνήθως σε δουλειές που είτε είναι παρεμφερείς, είτε δε σχετίζονται καθόλου με το αντικείμενό τους ή πολλές φορές καταλήγουν να απευθυνθούν στους γονείς τους για οικονομική βοήθεια. Η μεγαλύτερη, όμως, απειλή που απορρέει μέσα από όλη αυτή την κατάσταση είναι η απαισιοδοξία και η απώλεια της ελπίδας και της προοπτικής για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής στο μέλλον, γεγονός που μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στην ψυχολογία του ατόμου και να οδηγήσει ακόμη και στην κατάθλιψη.
Η κατάσταση αυτή δεν επιβαρύνει μόνο τον ψυχισμό των ενηλίκων, αλλά και των παιδιών, που αντί να απολαμβάνουν ανέμελα την παιδικότητα τους, από μικρή ηλικία εισέρχονται στο παιχνίδι του ανταγωνισμού, επιφορτιζόμενα με υπερβολικές δραστηριότητες και καθήκοντα.
Έτσι, λοιπόν, μέσα σε ένα περιβάλλον που νοσεί σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, αναμενόμενο είναι να νοσούν και τα μέλη του. Κι αυτό, γιατί από τη μία καλούνται να εξαντλήσουν όλα τα σωματικά, πνευματικά και ψυχικά τους αποθέματα προκειμένου να αντεπεξέλθουν στις αυξημένες απαιτήσεις της καθημερινότητας και από την άλλη αδυνατούν να αναπληρώσουν ουσιαστικά όλη αυτή τη χαμένη ενέργεια δε βρίσκουν την ικανοποίηση που προσδοκούσαν, αισθάνονται μοναξιά και δυσφορία και συχνά συμβιβάζονται σε σχέσεις που δεν τους γεμίζουν. Και το πιο στενάχωρο από όλα είναι, ότι πολλές φορές δε συνειδητοποιούν καν από πού προέρχονται όλα αυτά τα αρνητικά συναισθήματα και καταλήγουν με το παράπονο, ότι δε μπορούν να αντλήσουν χαρά από τίποτα, ενώ αισθάνονται μια παρατεταμένη δυσφορία χωρίς, όμως, να κατανοούν την αιτία. Αυτό συμβαίνει γιατί ο λόγος δεν είναι ένας, και συγκεκριμένος, αλλά είναι διάχυτος στη σύγχρονη κουλτούρα και το σημερινό τρόπο ζωής και χρειάζεται αυτογνωσία και ενδοσκόπηση προκειμένου να συνειδητοποιήσουμε τι μας στερεί την ευτυχία μας.
Αυτή η αποξένωση από τον εαυτό μας, η απώλεια της επαφής με τις πραγματικές μας ανάγκες αποδίδεται από τον Καβάφη, ο οποίος διαπιστώνει ότι η ζωή μας καταλήγει να γίνει «ξένη» και «φορτική».
Γιάννα Χουρδάκη, Ψυχολόγος- Παιδοψυχολόγος
Ιατρικό Κρήτης, 2ος όροφος
τηλ. 6047940293
