Γράφει η Γιάννα Χουρδάκη, Ψυχολόγος- Παιδοψυχολόγος
Με ένα παράδοξο τρόπο, η ανθρώπινη φύση είναι ιδιαίτερα εξελιγμένη, αλλά και πολύ πρωτόγονη την ίδια στιγμή. Έτσι, οι αρχέγονοι φόβοι των προγόνων μας, των πρώτων ανθρώπων που περπάτησαν στη γη, υπάρχουν ακόμα μέσα μας, για αυτό και ο φόβος είναι βαθειά συνυφασμένος με την ανθρώπινη ύπαρξη καθώς αναδύεται από ασυνείδητες πτυχές του εαυτού, έστω κι αν προβάλλεται σε απτές καθημερινές καταστάσεις.
Επομένως, ο φόβος προϋπάρχει, ως έμφυτο, βασικό συναίσθημα του ανθρώπου και σε δεύτερο χρόνο, αναζητά ερεθίσματα στο περιβάλλον, για να εκφραστεί. Χρειάζεται να δοθεί έμφαση σε αυτό, επειδή η ερμηνεία που συνήθως δίνεται στα συναισθήματα του φόβου είναι αντίστροφη. Οι περισσότεροι, δηλαδή, θεωρούν ότι ο φόβος γεννιέται από απειλητικές καταστάσεις του περιβάλλοντος, στην πραγματικότητα όμως, αυτές γίνονται η αφορμή, λειτουργούν ως κομμάτια από καθρέπτη που αντανακλούν το φόβο, ο οποίος προϋπάρχει, και αναζητά τρόπους να εκφραστεί.
Αυτό μπορεί να γίνει περισσότερο κατανοητό, αν παρατηρήσουμε τις διαφορές στα επίπεδα φόβου ανάμεσα στους ανθρώπους. Υπάρχουν, άνθρωποι, που με το παραμικρό ερέθισμα δημιουργούν σενάρια φόβου, που εκείνη τη στιγμή τα βιώνουν ως πραγματικά με αποτέλεσμα να εντείνεται ακόμα περισσότερο η αίσθηση απειλής, λειτουργώντας ως ένας φαύλος κύκλος που εγκλωβίζει τον άνθρωπο σε ένα μη λογικό τρόπο σκέψης που δεν του επιτρέπει να εκτιμήσει αντικειμενικά τα δεδομένα της ζωής, αποδυναμώνει τα ψυχικά αποθέματα και υποβαθμίζει την ποιότητα της ζωής.
Ο φόβος, επομένως, λειτουργεί ως μεγεθυντικός φακός, που η ικανότητα του να μεγεθύνει είναι ανάλογη με την ένταση του. Όσο εντονότερος είναι ο φόβος, τόσο περισσότερο παραμορφωτική είναι η επίδραση του στην κρίση και την εκτίμηση μιας κατάστασης. Αν παρατηρήσουμε πως αντιδρά στη θέα μιας κατσαρίδας, κάποιος που πάσχει από την αντίστοιχη φοβία, μπορούμε να κατανοήσουμε πως ο φόβος υπερνικά τη λογική και οδηγεί τον άνθρωπο σε μη ρεαλιστικές εκτιμήσεις της πραγματικότητας.
Ας κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν, προσπαθώντας να εκτιμήσουμε κατά πόσο τα σενάρια φόβου που μας ταλαιπώρησαν κατά καιρούς, είχαν πράγματι πιθανότητες να βγουν αληθινά. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε σε πόση άσκοπη ταλαιπωρία έχουμε υποβάλει τον εαυτό μας δημιουργώντας τρομακτικά σενάρια μέσα στο νου μας, τα οποία η πραγματικότητα δεν επαλήθευσε ποτέ. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε παράλληλα να εκτιμήσουμε τα προσωπικά μας επίπεδα φόβου. Αν δημιουργούμε καθημερινά μη ρεαλιστικά φοβικά σενάρια, τότε είμαστε υπερβολικά φοβισμένοι και χρειάζεται να ρίξουμε μια ειλικρινή ματιά στις επιδράσεις που ο φόβος επιφέρει στη ζωή μας και να συνειδητοποιήσουμε το βαρύ τίμημα που χωρίς λόγο καταβάλουμε στο βωμό του.
Τα παραπάνω υποδηλώνουν ότι στη σύγχρονη εποχή, το συναίσθημα του φόβου έχει χάσει την πρωταρχική του λειτουργία που ήταν η προστασία από απειλητικές για τη ζωή, καταστάσεις. Δυστυχώς, ο σύγχρονος άνθρωπος φαίνεται να δέχεται συνεχώς ερεθίσματα φόβου, που πολύ σπάνια σχετίζονται με πραγματικές απειλές. Η συνεχής διέγερση της αμυγδαλής, της περιοχής του εγκεφάλου που ευθύνεται για το συναίσθημα του φόβου, συνιστά μια παθολογική κατάσταση, ενώ η αδιάλειπτη αίσθηση απειλής υποβαθμίζει την ποιότητα της ζωής και συρρικνώνει τις δυνατότητες του ανθρώπου.
Ο φόβος φαίνεται να αποκτά διαστάσεις επιδημίας στη σύγχρονη εποχή. Φοβόμαστε κάθε αρχή και κάθε τέλος. Φοβόμαστε την οικειότητα και τη μοναξιά, την επιτυχία και την αποτυχία, την αλλαγή και τη στασιμότητα, την αγάπη και το μίσος, φοβόμαστε τη ζωή και το θάνατο. Φοβόμαστε είτε τα πράγματα στη ζωή μας πάνε καλά, είτε όχι. Και ο κοινός παρονομαστής όλων αυτών των διαφορετικών ανθρώπινων εμπειριών είναι ότι ο φόβος μάς σταματά από το να ζήσουμε την ζωή με τον τρόπο που θέλουμε πραγματικά να την ζήσουμε.
Γιάννα Χουρδάκη, Ψυχολόγος- Παιδοψυχολόγος
Ιατρικό Κρήτης, 2ος όροφος, τηλ. 6947940293
