Λευκάδα, το στεριανό νησί του Ιουνίου!

 Γράφει η Καίτη Κουναλάκη.

Η Λευκάδα συνθέτει επτανησιακή θαλασσινή ομορφιά και στεριανή ηρεμία. Τιρκουάζ στη Δύση, πράσινος παράδεισος στην Ανατολή, όπου απλώνεται σε ελάχιστα κοντινά μίλια το σύμπλεγμα των κατάφυτων μικρών νησιών. Είναι το νησί των θρύλων, όπου η Σαπφώ κατακρημνίσθηκε από το ιερό του Απόλλωνα στο ακρωτήρι, για να γλιτώσει από το ερωτικό κυνήγι του Φάωνα. Το νησί με τους ογκόλιθους της τέχνης και των γραμμάτων, που την έκαναν γνωστή σε ολόκληρο τον κόσμο. Το νησί όπου ο Γερμανός αρχαιολόγος Βίλχελμ Ντέρπφελντ, ανακαλύπτοντας ευρήματα στην περιοχή από την εποχή του Χαλκού (2000 π.Χ.) θεώρησε ότι πρόκειται για την Ομηρική Ιθάκη.

Είναι η Λευκάδα, , που το όνομά της το πήρε από το ακρωτήρι Λευκάτα, που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Λευκάς πέτρα ή Λευκάς άκρα. Παλαιότερα ονομαζόταν Αγία Μαύρα, από τον ομώνυμο ναό που ήταν κτισμένος μέσα στο κάστρο της Αγίας Μαύρας, ένα κάστρο πρότυπο οχυρωματικής τέχνης.

Η Λευκάδα συμμετείχε στη ναυμαχία της Σαλαμίνας και στη μάχη των Πλαταιών κατά τους Περσικούς πολέμους, καθώς και στον Πελοποννησιακό πόλεμο στο πλευρό των Σπαρτιατών. Ακολούθησε πιστά και τον Μέγα Αλέξανδρο στην τεράστια εκστρατεία του. Φαίνεται ότι από τους ακολούθους αυτούς ιδρύθηκε η ομώνυμη πόλη στην παραλιακή Συρία, καθώς και μια άλλη κοντά στη Δαμασκό.

Σύμφωνα με τον Όμηρο η ονομασία του νησιού προέρχεται από το «λευκάς» γιατί ήταν λευκογαία, είχε δηλαδή άσπρο χώμα. Ένας μύθος αναφέρει ότι το νησί πήρε το όνομά του από τον Λευκάδιο, τον αδελφό της Πηνελόπης, γιο του Ικαρίου και της Πολυκάστης. Σύμφωνα με άλλον μύθο το όνομά του οφείλεται στον Λεύκο, έναν άτυχο Ζακυνθινό σύντροφο του ομηρικού Οδυσσέα που ίδρυσε και το ιερό του Απόλλωνα στο ακροατήριο.

Η παράδοση ήθελε όσους πηδούσαν από τον βράχο του να απαλλάσσονται αυτόματα από τον έρωτά τους, με πρώτη τη θεά Αφροδίτη που για να απαλλαγεί από τον έρωτα της για τον Άδωνι, ο αδελφός της, ο θεός Απόλλων, τη συμβούλεψε να πηδήσει από το ιερό του πάνω στον βράχο στα νερά του Ιονίου. Η Αφροδίτη υπάκουσε και ελευθερώθηκε από το πάθος της. Όταν ρώτησε τον Απόλλωνα πώς έγινε αυτό το θαύμα, εκείνος της απάντησε ότι ο βράχος είχε αυτή την ιδιότητα γιατί τον χρησιμοποιούσε ως τόπο ξεκούρασης ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων, ο Δίας, ανάμεσα στις ερωτικές του περιπέτειες.

Θεωρείται η πατρίδα των ποιητών και γενικότερα των καλλιτεχνών, που έχουν γράψει ιστορία με τα έργα τους, τιμώντας το νησί τους και όχι μόνο. Ανάμεσά τους διακρίνουμε τον ζωγράφο Σπυρίδωνα Βεντούρα, τον ποιητή και πολιτικό Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, τον εθνικό ποιητή της Ιαπωνίας Λευκάδιο Χερν, τον σημαντικό ποιητή Άγγελο Σικελιανό, τον ιστορικό Νίκο Σβορώνο, τον ήρωα της Εθνικής Αντίστασης Απόστολο Σάντα κ.ά.

Το νησί δεν γνώρισε μόδες πέρα από τη λουσάτη παρένθεση της δεκαετίας του ’60, όταν ο Ωνάσης έφερνε στον αντικριστό Σκορπιό το τζετ σετ του πλανήτη γνωρίζοντάς τους και το Νυδρί, που από τότε πήρε αέρα κοσμοπολίτικο. Οι κάτοικοι μνημονεύουν και θυμούνται ακόμη τον μεγιστάνα που έδωσε ζωή, χρήμα και φήμη στον τόπο.

Η Λευκάδα με τη γεωλογική ιδιαιτερότητα να συνδέεται με τη στεριά της Αιτωλοακαρνανίας, ούτε 80 μέτρα από τις ακτές της, πέρασε κάπως ιδιόμορφα και την ιστορική της διαδρομή. Ο Μεσαίωνάς της υπήρξε αναγεννησιακός, όπως σε όλα τα Ιόνια νησιά, αλλά πιο περιπετειώδης. Ο πορθμός, πλεονέκτημα και κερκόπορτα μαζί, της έφερε πολιορκητές και κατοχή, αφέντες από το Δουκάτο της Ηπείρου και Τούρκους κατακτητές παρέα με τους Ενετούς, Φράγκους, Άγγλους, Ρώσους που πέρασαν από το νησί. Οι υπόλοιποι Επτανήσιοι ανέκαθεν τη λογάριαζαν κάπως ξέχωρα, έτσι όπως ήταν λιγότερο καπριτσιόζα και πιο «μεμιγμένη» πληθυσμιακά, αν και με σεβασμό – και το γεγονός ότι έμενε έξω από την παραδοσιακή κόντρα των Ιονίων για αρετές και τιμημένα ελαττώματα την άφηνε αλώβητη.

Ο τόπος της Λευκάδας είναι πιο ήπιος, το ίδιο και ο τρόπος που προόδευσε τουριστικά τις τελευταίες δεκαετίες, χωρίς φανατικούς και κοσμικούς αλλά με πιστούς φίλους που σταθερά επανέρχονται. Η πρόσβαση από ξηράς είναι εύκολη, ευκολότερη τα τελευταία χρόνια με την υποθαλάσσια σήραγγα Πρεβέζης- Άκτιου στο Βορρά και τη γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου στο Νότο και η διαδρομή από όλες τις μεριές είναι όμορφη μέχρι την πλωτή γέφυρα που οδηγεί στην πόλη του νησιού. Αν και από όλα τα ταξίδια προς τη Λευκάδα η ωραιότερη διαδρομή που μένει στη μνήμη είναι από τη γειτονική Κεφαλονιά με κατεύθυνση τον αβανταδόρικο για wind-surfing όρμο της Βασιλικής και το λιμάνι της, στο νότιο άκρο του νησιού, εκεί που ξεκινούν οι εντυπωσιακές, καταγάλανες παραλίες ανεβαίνοντας τον κατακόρυφο άξονα της ακτογραμμής στα δυτικά.

Με το θεαματικό Πόρτο Κατσίκι, πολλές φορές βραβευμένο και με διεθνή διαπιστευτήρια ως μία από τις κορυφαίες παραλίες της Μεσογείου, να κρατά τα σκήπτρα. Έχει τρελές στροφές στο δρόμο και θέλει κόπο να κατεβείς στην αμμουδιά, στενή και ασφυκτικά γεμάτη σε φουλ καλοκαιρινή σεζόν, αλλά το θέαμα και η αίσθηση των νερών είναι μοναδικά. Ένας απότομος γκρεμός από λευκά βράχια που κρέμονται πάνω από το κεφάλι σου, μυτεροί βράχοι που εισχωρούν μες στη θάλασσα, φυσικές σπηλιές στα κοιλώματα, λευκή άμμος που χρυσίζει και καταγάλανα, κρυστάλλινα νερά. Η θέα από ψηλά ζαλίζει, το ίδιο όμως και στα χαμηλά που ορθώνεται ο γκρεμός φέρνοντας ίλιγγο -οι άνεμοι και οι συχνοί σεισμοί έχουν φτιάξει αυτή την ομορφιά. Από εδώ ξεκινά και μια πορεία όλο εκπλήξεις.

Ακολουθώντας ένα στριφογυριστό χωματόδρομο φτάνει κανείς στο ακρωτήρι με τα λευκά βράχια, που δίνει στο νησί το όνομά του. Στο ακρωτήρι Λευκάτας ή Δουκάτο ο μύθος δίνει δύο ιστορίες: τις ανθρωποθυσίες καταδίκων για το γαλήνεμα της θάλασσας στα αρχαία χρόνια, όπου υπήρχε ιερό του Απόλλωνα, και το αυτοκτονικό άλμα της ποιήτριας Σαπφώς στο σημείο, παραδόξως για τη φήμη της, για τον έρωτα ενός άνδρα, του Φάωνα. Από τον τελευταίο μύθο το ακρωτήρι ονομάστηκε και «Κάβος της Κυράς». Ψηλά πάλι, πάνω από το Πόρτο Κατσίκι, οι όρμοι και οι μακριές παραλίες που εμφανίζονται η μία μετά την άλλη δείχνουν το διαυγές γαλαζοπράσινο στο νερό που φτιάχνει η φύση όταν υπάρχει άφθονο πευκώδες πράσινο στη γη και στην περίπτωση της Λευκάδας λευκά ασβεστολιθικά πετρώματα που εντείνουν την καθαρότητα. Εγκρεμνοί, Καλαμίτσι, Κάθισμα, Άγιος Νικήτας· οι διασημότερες παραλίες του νησιού έχουν καθεμιά το χαρακτήρα της. Οι Εγκρεμνοί, πλατιά και με χρυσή άμμο, είναι πιο πριβέ -τηρουμένων των αναλογιών-, βοηθάνε και τα ατελείωτα σκαλοπάτια που τα ανεβοκατεβαίνεις ζόρικα. Φιλική συμβουλή: όποιος κάνει τον κόπο να τα κατεβεί να μείνει να δει το ηλιοβασίλεμα .Το Κάθισμα, σμαραγδένιο και αυτό αλλά πιο προσιτό, δείχνει εντυπωσιακούς όγκους βράχων μέσα στη θάλασσα, που σε κοντινό πλάνο φτιάχνουν παραισθήσεις, και ο Άγιος Νικήτας, χιλιομετρικός και φιλόξενος, στο γνώριμο τιρκουάζ, με λευκή άμμο και βότσαλο, μυρίζει πεύκο και μες στη θάλασσα.

Από τη δυτική πλευρά της Λευκάδας με το μαγευτικό ανάγλυφο ή κατευθύνεσαι προς τη Χώρα ή μπαίνεις μέσα στο νησί, στην ορεινή καταπράσινη ραχοκοκαλιά του. Στο κέντρο, τα δύο γνωστότερα χωριά, η Εγκλουβή με τους προϊστορικούς «βόλτους», μοναδικά οικοδομήματα στον κόσμο, και η Καρυά, πνιγμένες στο πράσινο, φημίζονται για τα προϊόντα τους. Η πρώτη για τη φακή της, φυτεμένη στο πανάρχαιο, νεολιθικό οροπέδιο, την οποία δύσκολα, πολύ δύσκολα βρίσκεις να αγοράσεις. Η δεύτερη, για τα σπουδαία κεντήματα και τα υφαντά των γυναικών, που τα φτιάχνουν με προκοπή κι έναν πατενταρισμένο, μοναδικό στην Ελλάδα τρόπο: την καρσάνικη βελονιά. Το χωριό μοιάζει με ανοιχτό εκθετήριο έτσι όπως κρέμονται από παντού έξοχης τέχνης και ορισμένα τόσο σύγχρονα κεντήματα, που ξεχνάς τον όρο «παραδοσιακός».

Από εκεί η Χώρα απέχει ελάχιστα χιλιόμετρα και απαιτεί τη στάση της. Μοναδική στη μεσαιωνική της πολεοδομία, με παμπάλαιες εκκλησίες και αυτοσχέδια αρχιτεκτονική ανάγκης, η Λευκάδα αποπνέει μια παράξενη μελαγχολία – ίδιον των τόπων που βρίσκονται κοντά σε λιμνοθάλασσα, όπως αυτή που σχηματίζει η κοντινή χερσόνησος της Αγίας Μαύρας. Ας μην ξεχνάμε πως η Λευκάδα είναι και νησί ποιητών. Του Σικελιανού και του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, που η εύπορη οικογένειά του είχε σε ιδιόκτητη κατοχή το γειτονικό ολόφυτο νησί Μαδουρή και το διατηρούσε ο απόγονος Νάνος Βαλαωρίτης που ξεκαλοκαίριαζε στο νησί και τον χάσαμε 12 Σεπτεμβρίου 2019, αλλά και του λιγότερα γνωστού Λευκάδιου Χερν, εθνικού ποιητή της Ιαπωνίας, του μετέπειτα ονομαζόμενου Κοϊζούμι Γιακούμο, του οποίου το νησί υπήρξε γενέθλιος τόπος από τη μεριά της μητέρας του.

Η πόλη της Λευκάδας αναπτύσσεται γύρω από την πλατεία με το ναό του Αγίου Σπυρίδωνα, με δύο κεντρικούς δρόμους να τη διατρέχουν σε ομόκεντρους κύκλους σαν σε δαχτυλίδι και τις υπόλοιπες οδούς και τα σοκάκια να ανοίγουν ακτινωτά γύρω τους. Μεσαιωνικό σχέδιο που πάνω του δοκιμάστηκε μια παράξενη μετατροπή. Τα οικοδομήματα και σπίτια του νησιού, με την αρχιτεκτονική των διαφόρων κατακτητών, το ντόπιο επτανησιακό χρώμα που συνήθως αγαπά τα δίπατα, τρίπατα σπίτια, βαμμένα παστέλ και η ιστορία τους.

Το χρώμα γενικώς έχει ισχυρή παρουσία στο νησί. Έντονα κοντράστ, καθαροί τόνοι του νερού και παστέλ χρώμα της ιστορίας στα κτήρια, γκρίζα στις παλιές εκκλησίες και στους δρόμους, ποικιλία πράσινου. Η Λευκάδα είναι και το νησί του πρωτοπόρου του αφηρημένου εξπρεσιονισμού Θεόδωρου Στάμου, που τη δεκαετία του ’80 ήρθε από τις ΗΠΑ στο νησί του και δούλεψε για χρόνια για την παρουσία της τέχνης, φτιάχνοντας μαθητές και καταστάσεις.

Σε απόσταση αναπνοής από τη Χώρα, το Κάστρο της Αγίας Μαύρας, έργο οχύρωσης του Ορσίνι, ο προμαχώνας αιώνων, και στη Γύρα ερείπια από παλιούς ανεμόμυλους που έχουν ρωσικά ονόματα: Ορλόφ, Μετζικόφ. Στην ανατολική πλευρά το τοπίο ηρεμεί σε όλο το μήκος του. Ξεπροβάλλουν νησάκια μεσογειακού εξωτισμού, καταπράσινα σε διάφορες παραλλαγές, με σπηλιές και ήρεμους κόλπους, ο Κάλαμος, η Μαυρουδή, ο Καστός, το Μεγανήσι, πολύ δημοφιλές τελευταία, ο Σκορπιός με σταθερή διασημότητα. Διαφορετική η φύση, η εικόνα και η αίσθηση που έχει η μία από την άλλη πλευρά του νησιού: η εντυπωσιακή, ροκ, τιρκουάζ, εξωτική βόρεια πλευρά με την πιο ειδυλλιακή, γεμάτη νησίδες, ανατολική πλευρά· το μίγμα γίνεται συναρπαστικό.

Η Λευκάδα έχει σημαντική παραγωγή κρασιών τα οποία ονοματίζει από το 2000 ο Τοπικός Οίνος Λευκάδας. Ξεχωριστή την κάνουν οι ποικιλίες της: η λευκή «βαρδέα» που καλλιεργείται στο νότιο τμήμα και απαντά σχεδόν αποκλειστικά στο νησί και η ερυθρή «βερτζαμί», που καλλιεργείται κυρίως στο κεντρικό τμήμα και σε μικρές εκτάσεις τη βρίσκουμε και σε Αχαΐα, Κέρκυρα.

Σημεία ενδιαφέροντος στη Λευκάδα

Μουσείο Άγγελου Σικελιανού: Πρόκειται για το σπίτι όπου γεννήθηκε ο διεθνούς εμβέλειας ποιητής και λογοτέχνης, Άγγελος Σικελιανός, όπου στεγάζεται το ομώνυμο μουσείο, το οποίο χρηματοδοτήθηκε εξ ολοκλήρου από την Εθνική Τράπεζα και παραδόθηκε το 2017 στην τοπική κοινωνία.Δεν πρόκειται για ένα ακόμα μουσείο ενθυμημάτων, αλλά για ένα εξαιρετικό πρότυπο μουσείο διεθνών προδιαγραφών, το οποίο ρίχνει φως στις ιδέες, την προσωπικότητα και τη διαδρομή της ζωής του κορυφαίου λυρικού ποιητή.

Αρχαιολογικό Μουσείο Λευκάδας: Στεγάζεται στο ισόγειο του παλαιού Δημαρχείου, όπου βρίσκεται και το Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου.

Ιστορικό Κέντρο Λευκάδιου Χερν: Βρίσκεται εντός του Πολιτιστικού Κέντρου του Δήμου Λευκάδας. Ο επισκέπτης με τη βοήθεια φωτογραφιών, κειμένων, εκθεμάτων και διαδραστικών εφαρμογών θα περιηγηθεί στις σημαντικές στιγμές της εντυπωσιακής ζωής του Λευκάδιου Χερν, του εθνικού ποιητή της Ιαπωνίας, αλλά και στους πολιτισμούς της Ευρώπης, της Αμερικής και της Ιαπωνίας του τέλους του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα μέσα από το ανοικτό μυαλό των διαλέξεων, των κειμένων και των ιστοριών τού Χερν.

Πέραν αυτών ο επισκέπτης μπορεί να πάει στο Μουσείο Φωνογράφου, στο Λαογραφικό Μουσείο Ορφέα, στο Μουσείο Έκθεσης Ενθυμημάτων Διεθνούς Φεστιβάλ Φολκλόρ, στο Εκκλησιαστικό Μουσείο Φανερωμένης, στο Ναυτικό Μουσείο Νίκου Θάνου Μορίνα κ.α. Το σίγουρο είναι ότι δεν πρόκειται να πλήξει, αντίθετα έχει πολλά να θαυμάσει στις βόλτες του στην υπέροχη Λευκάδα.

Το Κάστρο της Αγίας Μαύρας είναι από τα πρώτα που βλέπει ο επισκέπτης, καθώς βρίσκεται στην είσοδο του νησιού, πρότυπο οχυρωματικής αρχιτεκτονικής του Μεσαίωνα με κεντρικό πυρήνα σε σχήμα ακανόνιστου επταγώνου που ενισχύεται στις γωνίες από επτά προμαχώνες και τρία εξωτερικά προτειχίσματα. Προστάτευε την πρωτεύουσα από την πρώτη δεκαετία του 14ου αιώνα έως το 1684. Σύμφωνα με ενδείξεις, στη θέση που χτίστηκε υπήρχε στην αρχαιότητα ναός της Αφροδίτης Αινειάδος.

Το Αρχαίο Θέατρο του Κούλμου βρίσκεται δύο χιλιόμετρα έξω από την πόλη της Λευκάδας, στη βορειοανατολική πλαγιά του μεσαίου λοφίσκου του «Κούλμου», και το έφερε πρόσφατα στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. Πρόκειται για ένα μεγάλων διαστάσεων αρχαίο θέατρο, περίπου 10.000 θέσεων, το μοναδικό που έχει εντοπιστεί στα Ιόνια νησιά.

Οι Προϊστορικοί Τύμβοι στο Στενό Νυδριού βρίσκονταν στα νότια του Νυδριού. Είναι χώροι ιδιαίτερου αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, καθώς πρόκειται για τύμβους και λείψανα οικιών που ανήκουν στην Πρωτοελλαδική ΙΙ Εποχή. Στα ευρήματα συγκαταλέγονται αντικείμενα που υποδηλώνουν διαστρωμάτωση της κοινωνίας και την παρουσία της άρχουσας τάξης.

Επίσης, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει τη Χοιροσπηλιά, νότια του χωριού Εύγηρος, την οποία ανακάλυψε ο Βίλχελμ Ντέρπφελντ με λείψανα ζωής που τον οδήγησαν στη σκέψη ότι εδώ ήταν οι στάβλοι του Εύμαιου.

 

Και εννοείται πως δεν θα παραλείψει να επισκεφθεί το Ακρωτήριο Λευκάτας ή τον Κάβο της Κυράς, που δίνει την εντύπωση ότι έχει λάβει θεϊκό άγγιγμα, προκαλώντας ένα αίσθημα αιωνιότητας αφού εδώ συναντιούνται οι πανάρχαιοι θρύλοι με τη μυστηριακή πνοή της φύσης. Λίγο πιο κάτω από το Ακρωτήριο του Λευκάτα βρίσκεται και ο μεγάλος φάρος του ακρωτηρίου, ορατός από απόσταση μιλίων, χτισμένος πάνω στον αρχαίο ναό του Απόλλωνα.

Όταν επισκεφτείς αυτό το νησί καταλαβαίνεις, νιώθεις μέσα στη ψυχή σου ότι, αυτή η χώρα ότι και να γίνει, θα είναι πάντα πλούσια! Πλούσια από χρώματα, από αρώματα, από γεύσεις, από φως, από οξυγόνο, από όμορφους ανθρώπους, από αγάπη! Το καταλαβαίνεις από κάθε απόχρωση του μπλε και του πράσινου που φωλιάζουν στα μάτια σου και τα χορταίνουν, τα κάνουν να χαμογελούν βαθιά, σχεδόν όσο βαθιά είναι και η θάλασσα! Από τη γεύση της αλμύρας στα χείλη σου, από τα φρέσκα ψάρια με το χοντρό θαλασσινό αλάτι που φτάνουν με χαμόγελο στο τραπέζι σου! Από τη μυρωδιά του φρέσκου ψωμιού που φούρνισαν σήμερα. Από το Καλημέρα που σου είπε η γιαγιά που κάθετε στη ξώπορτα.

Το καταλαβαίνεις, το νιώθεις βαθιά στη ψυχή σου, σχεδόν όσο βαθιά είναι και οι ρίζες εκείνης της αιωνόβιας ελιάς κοντά στο λιμάνι. Το «στεριανό» νησί, εύκολα προσβάσιμο, φιλόξενο, ζωντανό έχει τη συνταγή των τέλειων διακοπών.