Είναι η ευτυχία άπιαστο όνειρο;

Γράφει η Γιάννα Χουρδάκη,ψυχολόγος

Η ευτυχία θεωρείται μια υποκειμενική κατάσταση, δύσκολο να οριστεί και να περιγραφεί με τρόπο κοινά αποδεκτό. Θα επιχειρήσουμε παρόλα αυτά να την προσδιορίσουμε, αναλύοντας τον τρόπο που βιώνεται και τα χαρακτηριστικά που την προσδιορίζουν.

Ιδιαίτερα βοηθητικό προς αυτή την κατεύθυνση θα ήταν να προσπαθήσουμε να διαχωρίσουμε τις έννοιες ευτυχία και χαρά, που συχνά συγχέονται και μέσα από τη σύγκριση αυτή να οδηγηθούμε σε βαθύτερη κατανόηση. Η χαρά είναι ένα συναίσθημα μεταβλητό όπως όλα τα συναισθήματα και συνδέεται κυρίως με εξωτερικά γεγονότα. Κατακτώ ένα στόχο και χαίρομαι ή συμβαίνει κάποιο γεγονός που μου δίνει χαρά. Αν την επόμενη στιγμή τα εξωτερικά δεδομένα ανατραπούν, το συναίσθημα της χαράς εύκολα μπορεί να δώσει τη θέση του στο θυμό, τη θλίψη ή το φόβο.

Χαρά νιώθουν όλοι οι άνθρωποι, ακόμα και αυτοί που ισχυρίζονται ότι τίποτα στη ζωή τους δεν πάει καλά. Αυτό συμβαίνει χωρίς εξαίρεση, γιατί η βιοχημεία του εγκεφάλου και επομένως ο ψυχισμός του ανθρώπου βασίζεται στην εναλλαγή ευχάριστων και δυσάρεστων συναισθημάτων. Δε γίνεται με άλλα λόγια κάποιος να νιώθει μόνο θλίψη ή μόνο χαρά. Ο αγγλικός όρος e-motion, αποτυπώνει την έννοια της κίνησης και επομένως της μεταβολής που χαρακτηρίζει το συναισθηματικό κόσμο του ανθρώπου. Μεταφορικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα συναισθήματα ακολουθούν την πορεία του εκκρεμούς, διέπονται δηλαδή από  επαναληπτικότητα και κανονικότητα καθώς κινούνται από το ένα άκρο στο άλλο. Θα μπορούσε κάποιος, μέσα από την παρατήρηση του εαυτού του, να συνειδητοποιήσει αυτή την αδιάκοπη εναλλαγή, η οποία τις περισσότερες φορές μπορεί να προκληθεί και από μια σκέψη, ή μια κουβέντα που θα ακούσουμε.

Η ευτυχία όμως, είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Πρόκειται για μια κατάσταση που συνδέεται περισσότερο με εσωτερικά γνωρίσματα και θεμελιώνεται στη συναισθηματική ιδιοσυγκρασία του ατόμου.  Πρόκειται δηλαδή για ένα χαρακτηριστικό σχετικά σταθερό που ακόμα και στις δύσκολες στιγμές, ακόμα και στα πιο δυσάρεστα συναισθήματα εξακολουθεί να υπάρχει κάπου στο βάθος, να παραμένει ως υπόβαθρο και να λειτουργεί ενισχυτικά στην ανθεκτικότητα του ατόμου.

Για να κατανοηθεί καλύτερα η ποιότητα της αίσθησης αυτής, θα ήταν χρήσιμο να αντικαταστήσουμε τη λέξη ευτυχία με τον όρο «ικανοποίηση» που είναι λιγότερο αφηρημένη και περισσότερο μετρήσιμη έννοια. Η αίσθηση «είμαι ικανοποιημένος» ξεκινάει  από τη σχέση μας με τον εαυτό μας. Το πόσο μου αρέσει ο εαυτός μου, καθορίζει σχεδόν απόλυτα το πόσο μου αρέσουν οι άλλοι άνθρωποι, αλλά και η ζωή γενικότερα. Πιθανόν η αλληλεπίδραση στο τρίπτυχο εαυτός – άλλοι – ζωή,  να διαφεύγει από τους περισσότερους, είναι όμως εύκολο να γίνει η σύνδεση παρατηρώντας τον εαυτό μας και τους γύρω μας, ιδιαίτερα τα άτομα που γνωρίζουμε καλά. Θα διαπιστώσουμε εύκολα ότι οι άνθρωποι που γκρινιάζουν περισσότερο για τη συμπεριφορά των άλλων ή τις ατυχίες της ζωής τους, που είναι αγχωμένοι και απαισιόδοξοι,  είναι οι λιγότερο ικανοποιημένοι από τον εαυτό τους, αυτοί που αμφιβάλουν για την αξία τους και υποτιμούν τις ικανότητες τους.

Υπάρχει ένα βασικό κλειδί για την κατανόηση του εαυτού μας και του τρόπου που οι πεποιθήσεις μας διαμορφώνουν την ποιότητα της ζωής  μας. Ό,τι υπάρχει μέσα μας ως πεποίθηση, αλλά και η ίδια η συμπεριφορά μας, προβάλλεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Αν πιστεύω ότι ο εαυτός μου δεν είναι αρκετά καλός, ότι δεν αξίζω και γενικότερα κυριαρχούν οι αρνητικές πεποιθήσεις, τότε είναι βέβαιο ότι από το ίδιο πρίσμα θα προσπαθήσω να ερμηνεύσω και τη συμπεριφορά και τα κίνητρα των άλλων ανθρώπων, αλλά και θα διαμορφώσω τις προσδοκίες μου από τη ζωή. Η σχέση με τον εαυτό μου επομένως αποτελεί το υπόβαθρο που καθορίζει την ποιότητα της ζωής μου, αλλά και το πόσο κοντά είμαι σε αυτό που αποκαλούμε «ευτυχία».

Να διευκρινίσουμε στο σημείο αυτό ότι η σχέση του κάθε ανθρώπου με τον εαυτό του δεν καθορίζεται από αντικειμενικούς παράγοντες. Υπάρχουν άνθρωποι που είναι πραγματικά αξιόλογοι και όμως είναι ιδιαίτερα αυστηροί και επικριτικοί με τον εαυτό τους. Χαίρονται για λίγο με τα επιτεύγματα τους, όμως όσα κι αν καταφέρουν, αισθάνονται ανεπαρκείς και καταγίνονται με τον αμέσως επόμενο στόχο προκειμένου να πειστούν και να πείσουν τον εαυτό τους ότι αξίζουν. Ακόμα, πολλοί από μας δυσκολεύονται να επιτρέψουν στον εαυτό τους να χαρεί χωρίς ενοχές, γιατί στο υποσυνείδητο τους είναι εδραιωμένη η πεποίθηση ότι δεν το αξίζουν ή δεν έχουν το δικαίωμα αυτό. Οι άνθρωποι αυτοί είναι πολύ δύσκολο να νιώσουν ικανοποιημένοι από τη ζωή, ενώ έχουν τάση να υποβαθμίζουν ή και να αμφισβητούν τις θετικές καταστάσεις στη ζωή τους, αλλά και τα χαρίσματα της προσωπικότητας τους.

Αντίθετα, όσοι είναι επιεικείς με την αυτοκριτική τους, νιώθουν κατανόηση και συμπόνια για τα λάθη τους, θεωρούν ότι τα σφάλματα είναι αναπόφευκτα, αλλά και χρήσιμα γιατί τους προσφέρουν εμπειρία και ωριμότητα, αυτοί βλέπουν τη ζωή και τους άλλους ανθρώπους από μια εντελώς διαφορετική οπτική γωνία. Επειδή οι ίδιοι είναι στοργικοί με τον εαυτό τους, αναμένουν ότι και οι άλλοι, αλλά και η ίδια η ζωή θα τους φερθεί με καλοσύνη. Έτσι έχουν θετική προδιάθεση τόσο αναφορικά με τις σχέσεις που συνάπτουν όσο και με τις προσδοκίες τους για το αύριο, γεγονός που μειώνει το στρες και το φόβο και ενισχύει την εμπιστοσύνη ότι όλα θα πάνε καλά.

Διαπιστώνουμε επομένως ότι η ευτυχία, είναι στην πραγματικότητα στάση ζωής, και καθορίζεται από την κοσμοθεωρία και τη φιλοσοφία μας, οι οποίες με τη σειρά τους καθορίζονται από τη στάση απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό. Η διαπίστωση αυτή είναι ιδιαίτερα αισιόδοξη, με την έννοια ότι μας αποκαλύπτει ότι η ευθύνη για την ευτυχία είναι δική μας, δεν εξαρτάται από παράγοντες πέρα από μας και αν ως τώρα την έχουμε στερήσει από τον εαυτό μας, είμαστε οι μόνοι που μπορούμε να επανορθώσουμε.

 

 

 

 

Γιάννα Χουρδάκη

Ψυχολόγος

Πλ. Ελευθερίας 45

Τηλ. 6947940293