Θεοφάνεια: Τα κάλαντα, οι συμβολισμοί και η λαογραφία

Η Βάπτιση του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη Ποταμό τιμάται την 6η Ιανουαρίου στο πλαίσιο της εορτής των Θεοφανείων, που έχει σημαίνουσα θέση για την Ορθοδοξία και βρίθει συμβολισμών.

Με την εορτή των Θεοφανείων, μιας από τις πιο σημαντικές της Ορθοδοξίας, ολοκληρώνεται ο δωδεκαήμερος κύκλος των Χριστουγέννων και στις 6 Ιανουαρίου γίνεται ανάμνηση της Βάπτισης του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη Ποταμό από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο.

Επίσης, εξ ου και η προέλευση της ονομασίας της εορτής, φανερώνεται η Αγία Τριάδα (Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα) όπως, άλλωστε, περιγράφεται και σε τρεις ευαγγελικές περικοπές.

Τα κάλαντα των Φώτων

Είθισται, στο πλαίσιο της εορτής των Θεοφανείων που ονομάζονται και Φώτα, να τραγουδιούνται και κάλαντα τα οποία στην κύρια εκδοχή τους έχουν ως εξής:

«Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός
η χαρά μεγάλη κι ο αγιασμός

Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό
κάθετ’ η κυρά μας η Παναγιά

Καλημέρα, καλησπέρα,
Καλή σου μέρα αφέντη με την κυρά

Όργανο βαστάει, κερί κρατεί
και τον Αϊ-Γιάννη παρακαλεί

Άϊ-Γιάννη αφέντη και βαπτιστή
βάπτισε κι εμένα Θεού παιδί

Ν’ ανεβώ στον ουρανό
να μαζέψω ρόδα και λίβανο

Καλημέρα, καλησπέρα,
Καλή σου μέρα αφέντη με την κυρά».

Ο αγιασμός των Υδάτων, το περιστέρι και το πιάσιμο του Σταυρού

Μερικές από τις βασικές παραδόσεις που συνοδεύουν τη συγκεκριμένη ημέρα είναι

  • ο καθαγιασμός των Υδάτων
  • η απελευθέρωση ενός περιστεριού ως συμβολισμός του Αγίου Πνεύματος
  • η κατάδυση του Σταυρού

Στη συνέχεια, οι λεγόμενοι «Βουτηχτάδες» βουτούν στο νερό και προσπαθούν να βρουν και να πιάσουν πρώτοι τον Σταυρό. Μάλιστα, η συγκεκριμένη τελετουργία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Ελλάδα και ανάμνησή της έχει γίνει ακόμα και σε ταινίες.

Ο διωγμός των καλικάντζαρων

Τα Θεοφάνεια έχουν ιδιαίτερη παρουσία και στην ελληνική λαογραφία, καθώς η 6η Ιανουαρίου σημαίνει και τον διωγμό των καλικάντζαρων από την αγιαστούρα του ιερέα. Συγκεκριμένα, ο παπάς περνά από σπίτι σε σπίτι με τον Σταυρό και ένα κλωνάρι βασιλικού και τα «αγιάζει» ή τα «φωτίζει» (ραντίζει). Μάλιστα, η επιρροή της γιορτής ήταν τόσο δυνατή που μέχρι τον 4ο αιώνα, η Πρωτοχρονιά εορταζόταν την 6η Ιανουαρίου.

Πηγή: https://sputniknews.gr/