Γράφει Η Γιάννα Χουρδάκη,ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ
Η ανησυχία μας για τη γνώμη των άλλων πηγάζει από την ανάγκη μας για αποδοχή, και επηρεάζει το βαθμό στον οποίο εμείς οι ίδιοι αποδεχόμαστε τον εαυτό μας. Ως κοινωνικά όντα, είναι πολύ δύσκολο να αδιαφορήσουμε για τη γνώμη του περίγυρου και αυτό είναι φυσιολογικό. Επίσης, είναι κοινωνικά ωφέλιμο, γιατί το αίσθημα ντροπής, μας κινητοποιεί να συμπεριφερόμαστε με τρόπους κοινωνικά αποδεκτούς και να σεβόμαστε τον ηθικό κώδικα της κοινωνίας που ζούμε, ώστε να εξασφαλίσουμε την εκτίμηση της. Το πρόβλημα δημιουργείται, όταν το ενδιαφέρον μας για τη γνώμη των άλλων, γίνεται υπερβολικό, προκαλώντας μας φόβο και ανασφάλεια.
Το άγχος που προέρχεται από την αίσθηση ότι συνεχώς βρισκόμαστε κάτω από το άγρυπνο βλέμμα των κριτών μας, επιβαρύνει την ψυχική μας υγεία και μειώνει τα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή μας. Μας εμποδίζει να βιώσουμε και να εκφράσουμε ανεπιφύλακτα τον αληθινό εαυτό μας. Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος φόβου, που μας στερεί τη χαρά και τον αυθορμητισμό, ενώ υιοθετούμε προσωπεία με σκοπό να παρουσιάσουμε μια εικόνα που θεωρούμε περισσότερο αρεστή από την πραγματική. Έτσι όμως, ακόμα κι αν καταφέρουμε να κερδίσουμε την εκτίμηση των άλλων, αυτοί δε θα έχουν γνωρίσει εμάς, αλλά το προσωπείο μας, και αυτό λειτουργεί αρνητικά τόσο στις σχέσεις μας, όσο και στον αυτοσεβασμό μας.
Πίσω από το κοινωνικό άγχος, κρύβεται ο φόβος ότι μπορεί να κριθούμε, να αξιολογηθούμε αρνητικά, ή ακόμα και να γελοιοποιηθούμε. Όταν φοβόμαστε, θεωρούμε πιθανότερο, ότι η γνώμη των άλλων θα είναι αρνητική, και ίσως να πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε τι σκέφτονται οι άλλοι για μας, κάτι που τις περισσότερες φορές δεν ισχύει. Μπορεί ακόμα, να θεωρούμε, ότι οι άλλοι είναι καλύτεροι από μας και βρίσκονται σε ετοιμότητα ώστε να μας κρίνουν σε κάθε μας βήμα. Δε συνειδητοποιούμε όμως, ότι τα παραπάνω αποτελούν αντανάκλαση των δικών μας πεποιθήσεων, της γνώμης που εμείς οι ίδιοι έχουμε για τον εαυτό μας. Όταν είμαστε απορριπτικοί, επικριτικοί και αυστηροί με τον εαυτό μας, τότε είναι φυσικό να αναμένουμε ότι και οι άλλοι θα μας απορρίψουν και μας κρίνουν αρνητικά.
Θα ήταν χρησιμότερο, επομένως, αντί να προσπαθούμε να κερδίσουμε μια θέση στην αντίληψη των άλλων, να εστιάσουμε τον εαυτό μας και να αναζητήσουμε το λόγο που η πιθανότητα της κριτικής, μας προκαλεί τόσο άγχος και μας αποδυναμώνει ψυχικά. Ο καλύτερος τρόπος για να το επιτύχουμε αυτό είναι να σταματήσουμε εμείς οι ίδιοι να επικρίνουμε τον εαυτό μας, αλλά και τους άλλους. Ας προσπαθήσουμε να παρατηρήσουμε τη γλώσσα που χρησιμοποιούμε στον εσωτερικό μας μονόλογο, στις αυθόρμητες σκέψεις και τις κρίσεις μας, για τον εαυτό μας, τα πρόσωπα και τις καταστάσεις της ζωής μας. Ας επιχειρήσουμε να αλλάξουμε την οπτική μας γωνία, αλλά και την εστίαση της προσοχής μας, μετατοπίζοντας την από το αρνητικό στο θετικό. Πάντα υπάρχει ομορφιά γύρω μας, έστω κι αν μοιάζει κρυμμένη. Άλλωστε, οι έννοιες καλό και κακό είναι απόλυτες και για αυτό μη ρεαλιστικές. Συνήθως υπάρχουν δύο όψεις σε οτιδήποτε, και τίποτα θετικό δεν είναι χωρίς αρνητικά στοιχεία ή το αντίστροφο. Ουδέν κακόν αμιγές καλού, έλεγαν οι πρόγονοι μας, αποτυπώνοντας την παραπάνω διαχρονική αλήθεια.
Κατακτώντας σιγά σιγά το πολύτιμο δώρο της αυτοεκτίμησης, αποδεχόμαστε τον εαυτό μας και τις επιλογές μας, γνωρίζοντας ότι οι αδυναμίες και τα λάθη είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης και της ανθρώπινης εμπειρίας. Επομένως δεν αποτελούν λόγο για να ντρεπόμαστε, αλλά αντίθετα, είναι οδοδείκτες που μας οδηγούν στο σωστό δρόμο της αυτοβελτίωσης και της εσωτερικής ανάπτυξης. Όταν η αυτοαντίληψη μας είναι διανθισμένη από τόση σοφία, δεν ανησυχούμε πλέον για την κριτική, θεωρούμε φυσικό οι άλλοι να μας αποδέχονται και να μας εκτιμούν, χωρίς να χρειάζεται να κοπιάζουμε για αυτό.
Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε, ότι είναι ανέφικτο να αρέσουμε σε όλους και ανά πάσα στιγμή. Μια τέτοια προσπάθεια, είναι μια υπόθεση εξ ορισμού χαμένη. Όπως χαρακτηριστικά το έχει διατυπώσει ο αρχαίος φιλόσοφος Αριστοτέλης, “Υπάρχει μόνο ένας τρόπος να αποφύγεις την κριτική: να μην κάνεις τίποτα, να μη λες τίποτα και να μην είσαι τίποτα”. Επομένως, δε χρειάζεται να εγκλωβίζουμε τη ζωή μας στη γνώμη των άλλων, ιδιαίτερα εκείνων που δε μας αφορούν άμεσα και δε θα έπρεπε να αποτελούν ζήτημα στη ζωή μας.
Με άλλα λόγια, χρειάζεται να μετριάσουμε τη μεγάλη ευαισθησία μας απέναντι στην κριτική. Το πιθανότερο είναι πως, ό,τι κι αν κάνουμε, η επίκριση θα συνεχίσει να αποτελεί μέρος της ζωής μας. Οι άνθρωποι κρίνοντας τους άλλους, στην πραγματικότητα προβάλουν τη δική τους ανασφάλεια, τα τραύματα, τις εμπειρίες τους και τη δική τους οπτική για τα πράγματα. Είναι ένας καθρέφτης των φόβων τους και των περιοριστικών τους πεποιθήσεων. Θα πρέπει λοιπόν να το αντιμετωπίσουμε ως δικό τους πρόβλημα και όχι δικό μας. Ας μην τους επιτρέψουμε να μας κάνουν να νιώθουμε ενοχικά ή να αμφιβάλλουμε για την αξία μας.
Από την άλλη, στις σχέσεις εγγύτητας, ίσως να είναι απελευθερωτικό να επιτρέπουμε στους άλλους να εκφράζονται αυθόρμητα και να είναι ο εαυτός τους, χωρίς να φιλτράρουν όσα νιώθουν και πιστεύουν. Αφουγκραζόμαστε τη γνώμη εκείνων που μας αφορούν, χωρίς να νιώθουμε ότι γινόμαστε ευάλωτοι. Αν αυτό είναι δύσκολο να το διαχειριστούμε και μας καταβάλει το άγχος και η ανασφάλεια, ας διερωτηθούμε: τι ακριβώς είναι αυτό που βιώνουμε ως απειλή; Τι θα συμβεί αν οι άλλοι μας κριτικάρουν; Ποιο είναι το χειρότερο σενάριο, αν οι άλλοι γνωρίζουν τα τρωτά μας σημεία;
Για να καθησυχάσουμε τον εαυτό μας, μπορούμε να του υπενθυμίζουμε ότι οι ουσιαστικές σχέσεις γίνονται βαθύτερες όταν απογυμνώνουμε την ψυχή μας, όταν εγκαταλείπουμε τις άμυνες, όταν ρισκάρουμε να επιτρέψουμε στον άλλο να μας κρίνει, όταν τον αφήνουμε να δει ποιοι ακριβώς είμαστε. Χωρίς αυτό το άνοιγμα, δε θα αποκτήσουμε τη δυνατότητα για μια συναισθηματικά οικεία σχέση, οι σημαντικοί άλλοι θα παραμείνουν για πάντα ξένοι και εμείς θα συνεχίσουμε να κρυβόμαστε πίσω από μια ωραιοποιημένη περσόνα, από φόβο ότι αυτό που πραγματικά είμαστε, δεν αξίζει την αγάπη τους.
Ο φόβος της κριτικής καθορίζει τις σημαντικές σχέσεις της ζωής μας και εμποδίζει τη συναισθηματική εγγύτητα. Δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε ουσιαστικούς δεσμούς, αν δεν είμαστε ειλικρινείς και αυθόρμητοι και αν δεν επιτρέπουμε το ίδιο και στους άλλους. Οι πραγματικά δικοί μας άνθρωποι μάς αποδέχονται όπως είμαστε και αγαπούν ακόμη και τα τρωτά μας κομμάτια.
